کتاب دست دوم حاجی آقا اثر صادق هدایت

«حاجی آقا» (۱۳۲۴) یکی از مهم‌ترین داستان‌های بلند انتقادی صادق هدایت است که با نگاهی تیزبین، وضعیت اجتماعی ایران در دهه‌های ۱۳۱۰ و ۱۳۲۰ را واکاوی می‌کند. شخصیت اصلی داستان، «حاج ابوتراب»، نمونه‌ای اغراق‌آمیز و در عین حال ملموس از انسانِ منفعت‌طلب است؛ کسی که با تظاهر به دیانت، در پسِ پرده به تمامی رذایل اخلاقی، از زدوبندهای اقتصادی تا کارچاق‌کنی‌های سیاسی، مشغول است.

هدایت در این اثر، تقابل میان این «معجون رذایل» و یارانش (مانند حجه‌الشریعه) را با صدای حق‌طلبانی همچون «خیزران‌نژاد» و «منادی‌الحق» روایت می‌کند. تضاد میان تزویرِ حاکم بر صحنه‌های اجتماعی و آرمان‌خواهیِ روشنفکران، هسته‌ی اصلی این رمان است. «حاجی آقا» نه فقط یک داستان، که یک سند تاریخی از روحیات و مناسباتِ قدرت در دورانی پرآشوب است و برای علاقه‌مندان به ادبیاتِ متعهد و انتقادی، مطالعه‌ای ضروری و تأمل‌برانگیز محسوب می‌شود.