کتاب دست دوم: زروان، سنجش زمان در ایران باستان (فریدون جنیدی)

این اثر نوشته فریدون جنیدی، یکی از متون مهم در حوزه تاریخ و اسطوره‌شناسی ایرانی است که در سال ۱۳۵۸ توسط بنیاد نیشابور در ۱۶۵ صفحه و با اندازه وزیری منتشر شده است. تمرکز اصلی کتاب بر سنجش زمان در فرهنگ و دین ایران باستان، به ویژه ارتباط آن با اندیشه زروانی است.

سنجش زمان در ایران باستان و تقویم:

نویسنده به ریشه‌های نخستین شمارش روزگار در دوران جمشید اشاره می‌کند که با شکل‌گیری کشاورزی و نیاز به تقویم مبتنی بر حرکت خورشید آغاز شد. در دوران هخامنشیان، تحت تأثیر تمدن بابل، نوعی گاه‌شماری شمسی-قمری در غرب ایران رواج یافت که به آن گاه‌شماری پارسی باستان یا گاه‌شماری هخامنشی می‌گویند. این گاه‌شماری ۳۶۰ روزه بود و ماه‌های آن ترکیبی از زبان فارسی باستان و متون ایلامی است. در ادامه، اشاره می‌شود که گاه‌شماری اوستایی جایگزین این نظام شد.

اندیشه زروانی:

کتاب به بررسی ریشه‌های اندیشه زروانی که متأثر از دین زردشتی است، می‌پردازد. جنیدی در این بخش به تفاوت‌های بنیادین این دو دیدگاه اشاره می‌کند؛ برای مثال:

• در اندیشه زروانی: پیروزی اهریمن برای ۹ هزار سال و بدبینی مطلق نسبت به زن و عدم وجود اختیار مطرح می‌شود.
• در اندیشه زردشتی: تناوب حاکمیت خیر و شر، اعتقاد به اختیار و موضع ملایم‌تری نسبت به زن وجود دارد.

این کتاب کمیاب، دیدگاه عمیقی را درباره چگونگی نگرش ایرانیان باستان به جهان و زمان ارائه می‌دهد.