کتاب دست‌ دوم | بخشی از خاطرات آیت‌الله العظمی منتظری

يكي از ويژگي‌هاي اثر مورد اشاره اين است كه خاطرات آقاي منتظري كه تاكنون از سوي مراجع رسمي نشر و چاپ كشور اجازه انتشار پيدا نكرده است، اما در اين كتاب متن كامل خاطرات آورده شده تا خواننده خود متن و نقد را با هم بخواند و قضاوت كند. ناقد خاطرات در ابتدا بسياري از فصول كتاب را قبل از آوردن متن خاطرات آيت‌الله منتظري، نقد خود را به صورت جداگانه‌اي مطرح كرده است.

...ماجراي مك فارلين آقاي منتظري در تحليل ماجراي مك فارلين، ناخودآگاه مطالبي را فاش مي‌سازد كه قابل دقت است. او از واسطه‌اي در اين ماجرا به نام منوچهر قرباني فر، نام مي‌برد. اين شخص را خودش مي‌گويد كه با آمريكا و كشورهاي خارج و خريد اسلحه ارتباط داشت. قرباني‌فر از عناصر واسطه آمريكاست كه سوابق گوناگوني در ماجراهاي مختلف پس از پيروزي انقلاب، در توطئه‌ها داشته و هنوز هم دارد.

آقاي منتظري مي‌گويد كه آقاي محمد علي هادي نجف آبادي كه از دوستان آقاي منتظري است، با مك فارلين و همراهان تماس مي‌گيرد. وي مي‌گويد كه اميد نجف آ‌بادي كه از دوستان بسيار نزديك آقاي منتظري است فتوكپي دو نامه قرباني فر را كه براي او فرستاده بود براي آقاي منتظري مي‌فرستند. منتظري مي‌گويد: قرباني فر با نوشتن اين دو نامه، جريان را لو داد و بعد از اين كه اين نامه‌ها به دست من رسيد، تازه فهميدم كه يك چنين جريان و قرارداد و ارتباطي بوده است. منتظري مي‌نويسد كه در اين ميان معلوم شد پاي اسرائيل هم در ميان بوده است و اصلاً اشكال من اين بود كه چرا بايد كار به جايي برسد كه ما خواسته باشيم با اسلحه اسرائيلي با عراق بجنگيم.

منتظري سپس مي‌گويد كه آقاي هاشمي و حاج سيد احمد آقا از اين كه من از ماجرا با خبر شده بودم ناراحت شدند. آقاي منتظري متوجه نيست كه در اين خاطرات دارد ارتباط اميد نجف‌آبادي را كه از وي در صفحات ديگر خاطرات حمايت جدي دارد. با قرباني فر فاش مي‌سازد. او نمي‌گويد كه چرا قرباني فر كه عنصر مرتبط با آمريكا و قاچاقچي اسلحه است، بجاي آنكه قرارداد خود را با كنگرلو روي تلكس منزل آقاي منتظري بفرستد، به اميد نجف آبادي مي‌دهد تا او به آقاي منتظري بدهد و نمي‌گويد قرباني فر از كجا اميد نجف‌آبادي را مي‌شناسد و به او اعتماد مي‌كند.

آقاي منتظري ناشيانه اعتراف مي‌كند: «بعد از مدتي هم همان آقاي منوچهر قرباني فر براي من پيغام فرستاد كه قرار است شما را از قائم مقامي عزل كنند مدتي قبل از جريانات بركناري و مسائل آن بود. يعني آقاي منتظري روابط قرباني فر را با خود فاش مي‌كند. اين روابط با فردي بد نام و بد سابقه، تا اين حد كه وي براي آقاي منتظري، پيغام بفرستد، به هيچوجه قابل توجيه به نظر نمي‌آيد. البته اين كه چنين شخصي آيا واقعاً خبر از پشت پرده سياست ايران داشته است يا مطلب آقاي منتظري صحت نداشته باشد، حرف ديگري است كه مجال تحقيق درباره آن در اين نوشته نمي‌باشد.

طبيعي است كه يك دلال بين‌المللي اسلحه قاچاق نبايد اينگونه اطلاعات را در صورت صحت نقل آقاي منتظري داشته باشد، مگر اين كه با سازمان جاسوسي آمريكا «سيا» مرتبط باشد و در اين صورت پيغام فرستادن چنين شخصي براي آقاي منتظري، چگونه بايد تحليل گردد؟ به هر حال ماجراي مك فارلين، همانطور كه قبلاً گفته شد، يكي از ماجراهاي جالب توجه در روابط ايران و آمريكاست. پروفسور جيمز بيل، در كتاب عقاب و شير، اين حادثه را بطور فشرده، در تحقيقي نسبتاً دقيق بيان كرده و آن را تحليل نموده است.

وي حادثه مك فارلين را در امتداد سياست آمريكا در رابطه با ايران پس از چندين سال دشمني، در جهت آزمايش نوعي تغيير در سياست ايران و از روي ناچاري مطرح مي‌كند. وي مي‌نويسد: اين برنامه براساس تصميم رياست جمهوري آمريكا (ريگان) در 17 ژانويه 1986، 1364 با امضاي ريگان مورد تاييد رسمي رئيس جمهوري قرار گرفت. رابرت مك فارلين (مشاور عالي امنيت ملي) و ويليام كيسي رئيس سيا به تشويق ريگان و همكاري سيا مامور شدند در مقابل كمك ايران به آزاد شدن گروگان‌هاي آمريكايي در لبنان به ايران اسلحه و لوازم يدكي بفروشند و آنها اين كار را توسط منوچهر قرباني‌فر پيگيري كردند.

بيل مي‌نويسد قرباني‌فر يك مترجم خصوصي ايراني است، كه گفته مي‌شود از كاركنان سابق ساواك بوده است. وي مدتي نماينده خط ايران با آمريكا بود. مايكل لدين، مشاور مك فارلين كه با اسرائيل روابط داشت، قرباني‌فر را مردي فوق‌العاده، خيلي خوب، يكي از افراد نادري كه فرهنگ ما را درك مي‌كند، توصيف كرده است. سرهنگ اوليور نورث، همكار مك فارلين و رئيس عمليات شوراي امنيت ملي آمريكا، در جلسات كميته كنگره آمريكا شهادت داد كه در ژانويه 1986 در هتلي در لندن، قرباني‌فر در حمام هتل با او مذاكره كرده و پيشنهاد يك ميليون دلار رشوه به وي داده است. قرباني فر در واكنش به اين ادعا، در 11 ژوئيه 1987 در روزنامه نيويورك تايمز گفته است: «اگر قرباني‌فر كه يك ايراني است، مهمترين نماينده رئيس جمهور شما (آمريكا) را در يك حمام تعيين كرده، من براي آمريكا متاسفم. گفته مي‌شود من مردي را كه رئيس عمليات شوراي امنيت ملي است گرفته‌ام و گفته‌ام با من به حمام بيا، مرا مشت و مال بده، پول اضافي براي سلاح‌ها بده، كار مرا در ايران تمام كن و بعد پول‌ها را براي دوستان خودت، كنتراها، بفرست.

به خدا اين بزرگترين طنزي است كه من در تمام زندگي‌ام شنيده‌ام، من هرگز با او تنها نبوده‌ام. جيمز بيل مي‌نويسد:با وجود اشتباهات تاكتيكي و ناآگاهي‌هاي فراوان، مي‌‌توان گفت: تلاش براي برقراري خط ارتباطي با ايران در جهت منافع استراتژيك آمريكا بود. ريگان علت اين اقدام را آزاد كردن گروگان‌هاي آمريكايي كه در لبنان توسط حزب‌الله گروگان گرفته شده بودند، ضرورت اين كار اعلام كرد و اين كه غير از توسل به ايران به هيچ جا دسترسي نداشتيم. ...