کتاب دست دوم شیخیگری و بابیگری _مرتضی مدرسی چهاردهی

شیخی‌گری، بابی‌گری از نظر فلسفه، تاریخ، اجتماع اثر مرتضی مدرسی، یکی از آثار مستند و درخور استفاده است که از نظر فلسفی، تاریخی و اجتماعی، به موضوع شیخی‌گری و بابی‌گری، پرداخته است.

باتوجه‌به زمینه پیچیده موضوع و این‌که هنوز هم بحث صریح و روشن از محتوای وقایع و نحله‌های مذهبی دوران قاجار و جریان بدعت‌ها و نوآوری‌هایی که تا شروع انقلاب مشروطه همچنان ادامه داشت، بهتر می‌توان پی برد مؤلف کتاب، چه اندازه در تألیف خویش موفق بوده است^[۱].

در این کتاب که از ارکان جامعه‌شناسی مذهبی دوران قاجار تا انقلاب مشروطه است، خواننده با یک سلسله نکات دقیق مربوط به تحولات مذهبی و شرایط پیوست به آن که تا آستانه انقلاب سیاسی- اجتماعی مشروطه کشیده می‌شود، روبرو می‌گردد. در واقع می‌توان گفت که این اثر، کلید و مفتاحی است که درک پاره‌ای مسائل مربوط به انقلاب مشروطه را آسان می‌کند. از طرفی کتاب، نمونه‌های پربهایی از آثار اندیشه و فرهنگ قریب‌ صدسال تاریخ منتهی به انقلاب مشروطه به دست می‌دهد^[۲].

مسیر تاریخی تحولات و بدعت‌های مذهبی که شیخ احمد احسائی سررشته تظاهر آن بود و مکتبی که او گشود و سید کاظم رشتی به رونق آن کوشید و حاج‌محمد کریم‌خان کرمانی به آن جلوه دیگر داد و شاخه‌های دیگر که از پهلوی آن رست و خود، در بدعت منشأ حوادث عمده گردید و با روح منقلب و مستعد سرکشی جوامع‌ دهقانی درآمیخت و چنان آتش فتنه و انقلاب برانگیخت که یکباره همه موازین و مقیاس‌های سنجش کهن را به هم ریخت و در جبهه‌بندی و رودررو قرارگرفتن قوای دوگانه حکومت که بعد از پایان دوران صفوی و به‌خصوص بعد از پایان تلخ دوران نادرشاه، هریک در جوار دیگری به تحکیم موضوع خود پرداخته بودند، به‌خوبی در این تألیف قابل‌مطالعه است^[۳].

نحوه تدوین کتاب جالب است و خواننده را در متن وقایع و جریانات موردبحث قرار می‌دهد و از دیدگاه‌های گوناگون، موضوع بحث را برابر خواننده می‌گیرد^[