کتاب دست دوم جهان نامه اثر محمد بن نجیب بکران (چاپ مسکو)

«جهان‌نامه» اثر محمد بن نجیب بَکران یکی از متون ارزشمند جغرافیایی ـ تاریخی فارسی در قرون اولیه اسلامی است که تصویری جامع از جهان شناخته‌شده در سده ششم هجری ارائه می‌دهد. این اثر از کهن‌ترین نمونه‌های نثر علمی فارسی به‌شمار می‌رود و اهمیت آن تنها در محتوای جغرافیایی نیست، بلکه در زبان، نگاه تاریخی و شیوه روایت نیز نهفته است.

بکران در «جهان‌نامه» به توصیف سرزمین‌ها، شهرها، اقوام، آب‌وهوا، راه‌ها، کوه‌ها و دریاها می‌پردازد و در کنار اطلاعات جغرافیایی، داده‌های تاریخی، اسطوره‌ای و گاه مردم‌شناختی ارائه می‌کند. اثر بر پایه دانش جغرافیایی عصر خود و منابع پیشین نوشته شده، اما نویسنده تلاش کرده با نظم و دسته‌بندی مشخص، تصویری منسجم از جهان ارائه دهد.

نثر کتاب ساده، روشن و دور از تکلف‌های ادبی رایج در متون دیوانی است؛ ویژگی‌ای که «جهان‌نامه» را به منبعی مهم برای مطالعه تحول نثر علمی فارسی تبدیل کرده است. این سادگی زبانی باعث شده متن، با وجود قدمت، همچنان برای خواننده امروز قابل فهم باشد.

از نظر محتوایی، «جهان‌نامه» بازتاب‌دهنده جهان‌بینی انسان قرون وسطی است؛ جایی که مرز میان دانش تجربی، روایت‌های تاریخی و باورهای اسطوره‌ای هنوز به‌طور کامل تفکیک نشده است. همین ویژگی، کتاب را به منبعی ارزشمند برای شناخت تاریخ تفکر، جغرافیا و فرهنگ اسلامی ـ ایرانی بدل می‌کند.

نسخه دست دوم «جهان‌نامه» انتخابی ممتاز برای پژوهشگران تاریخ، جغرافیای تاریخی، ایران‌شناسی و علاقه‌مندان به متون کهن فارسی است و در میان کتاب‌های کلاسیک نثر فارسی جایگاهی خاص دارد.