کتاب دو جلدی «کارنامه حزب توده و راز سقوط مصدق» نوشته عبدالله برهان یکی از مفصلترین و جدیترین آثار انتقادی درباره نقش حزب توده ایران در تحولات منتهی به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ است که با نگاهی تحلیلی، مستند و در عین حال صریح به بررسی عملکرد سیاسی، تشکیلاتی و ایدئولوژیک این حزب میپردازد، نویسنده تلاش میکند نشان دهد چگونه مجموعهای از خطاهای راهبردی، وابستگیهای فکری، تحلیلهای نادرست از شرایط داخلی و بینالمللی و ناتوانی در درک موقعیت دولت ملی مصدق، به تضعیف نهضت ملی انجامید، در این اثر نقش حزب توده نه از منظر تبلیغاتی بلکه بر پایه اسناد، خاطرات، مواضع رسمی و رفتار عملی تحلیل میشود، کتاب با جزئیات به رابطه پیچیده حزب توده با مصدق، موضع آن در قبال ارتش، دربار، آمریکا و شوروی میپردازد و نشان میدهد چگونه تضاد میان شعارهای ضدامپریالیستی و کنشهای سیاسی واقعی به یک بنبست تاریخی منجر شد، نثر کتاب تحلیلی و گاه تند اما منسجم است و خواننده را وادار به بازاندیشی در روایتهای سادهانگارانه از کودتا میکند، اهمیت این اثر در دو جلدی بودن و پرداخت عمیق به لایههای پنهان سیاست چپ در ایران است، این کتاب برای پژوهشگران تاریخ معاصر، مصدقپژوهان، علاقهمندان به تاریخ حزب توده و خوانندگانی که به دنبال فهم چندجانبه سقوط دولت ملی هستند یک منبع کلیدی محسوب میشود، نسخه دست دوم این اثر بهدلیل حجم، تخصصی بودن و حساسیت موضوع، جایگاهی خاص و ارزشمند در ویترین فروشگاه تو دارد و در کنار آثاری چون «مصدق در محکمه نظامی»، «ایران و سازمان سیا» و «ناگفتههایی در پیرامون فروریزی حکومت مصدق» یک مجموعه تحلیلی کامل از کودتای ۲۸ مرداد را شکل میدهد.
