کتاب «دکتر مصدق در قاجار و پهلوی» نوشته دکتر مرتضی مشیر اثری پژوهشی و تحلیلی است که زندگی سیاسی، فکری و حقوقی دکتر محمد مصدق را در دو دوره سرنوشتساز تاریخ ایران، یعنی اواخر قاجار و دوران پهلوی، بهصورت پیوسته و تطبیقی بررسی میکند، نویسنده تلاش کرده با فاصله گرفتن از روایتهای احساسی یا صرفاً سیاسی، مسیر شکلگیری شخصیت مصدق را در بستر تحولات نهادی، حقوقی و اجتماعی ایران واکاوی کند، کتاب نشان میدهد که چگونه تجربههای مصدق در مجلس شورای ملی، استانداری فارس، وزارت دارایی و مواجهه با ساختار قدرت قاجاری، بنیان اندیشه قانونگرای او را شکل داد، در بخش مربوط به دوره پهلوی، تمرکز بر نسبت مصدق با رضاشاه، مخالفت او با تمرکز قدرت، و دفاع پیگیرانهاش از قانون اساسی مشروطه است، دکتر مشیر با استفاده از اسناد تاریخی، مذاکرات مجلس و منابع معتبر، تصویری منسجم از تداوم فکری مصدق از قاجار تا پهلوی ارائه میدهد، کتاب بهخوبی نشان میدهد که نهضت ملی نفت محصول یک واکنش مقطعی نبود، بلکه نتیجه دههها تجربه سیاسی و حقوقی مصدق بود، نثر اثر تحلیلی، دقیق و دانشگاهی است و برای خواننده جدی تاریخ معاصر، فهم عمیقتری از ریشههای رفتار سیاسی مصدق فراهم میکند، این کتاب جایگاهی مهم در میان آثار مصدقپژوهی دارد و در کنار آثاری چون «مصدق و مسائل حقوق و سیاست»، «مصدق در محکمه نظامی» و «خاطرات و تألمات مصدق» بهعنوان حلقه اتصال دورههای تاریخی زندگی مصدق عمل میکند، نسخه دست دوم این اثر انتخابی ارزشمند برای مخاطبانی است که به تحلیل تاریخی مستند و ریشهای علاقهمندند و میخواهند مصدق را در بستر واقعی زمانهاش بشناسند.
