کتاب دست دوم سفرنامه فرنگستان (سفر دوم) نوشته ناصرالدین شاه به کوشش ایرج افشار

سفرنامه فرنگستان (سفر دوم) از ناصرالدین‌شاه قاجار، یکی از مهم‌ترین اسناد فرهنگی و سیاسی قرن نوزدهم میلادی در تاریخ روابط ایران و اروپا است. این سفرنامه گزارش رسمی و در عین حال شخصی شاه ایران از دومین سفرش به کشورهای اروپایی است؛ سفری که بازتاب روشنی از جذابیت فناوری و نظم غربی بر ذهن پادشاهی سنتی محسوب می‌شود. با کوشش و تصحیح دقیق ایرج افشار، این اثر از میان یادداشت‌های اولیه شاه استخراج و با توضیحات تاریخی تکمیل شده است. ارزش این کتاب دست دوم در جزئیات نثر فارسی رسمی آن دوره و نگاه از درون دربار قاجار به پیشرفت‌های اروپا نهفته است. در خلال متن، ناصرالدین‌شاه از دیدار با رهبران اروپایی، بازدید از کارخانجات، تماشاخانه‌ها و موزه‌ها سخن می‌گوید؛ همه از زاویه چشمی که میان تحسین و حیرت در نوسان است. کتابفروشی امید این نسخه کمیاب از کتاب دست دوم را برای پژوهشگران تاریخ قاجار، سفرهای سلطنتی و مطالعات فرهنگی ایران و غرب فراهم آورده است. نثر طبیعی و فضای بی‌پرده این سفرنامه، اسناد ارزشمندی از طرز تفکر سیاسی و زیباشناسی دربار فراهم می‌کند. چاپ پژوهشی ایرج افشار به دلیل حواشی دقیق و تطبیق نسخه‌ها، اعتبار متن را نزد مورخان بسیار بالا برده است. این اثر نه تنها سفرنامه‌ای تاریخی بلکه روایتی فرهنگی از مواجهه ایران با مدرنیته محسوب می‌شود. مطالعه آن، برای درک مسیر مدرن‌سازی و نگاه شاهانه به تمدن غرب، ضرورتی بنیادین دارد.