کتاب «۲۱ آذر ۱۳۲۴؛ تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان و نقش سیدجعفر پیشهوری در آن» اثری پژوهشی و مستند بر پایه خاطرات سرتیپ علیاکبر درخشانی است؛ سندی زنده از یکی از پرتنشترین دورههای تاریخ معاصر ایران. این کتاب تنها روایت یک شاهد نظامی نیست، بلکه بازتابی از برخورد اندیشهها و نیروهای سیاسی در آذربایجان سال ۱۳۲۴ است؛ زمانی که جنبش دموکرات با رهبری پیشهوری، چهرهای تازه از تجزیهطلبی و اصلاحخواهی را به نمایش گذاشت. درخشانی، از پایهگذاران ارتش نوین ایران، با نثری دقیق و مشاهداتی بیواسطه، روند وقایع، فرماندهی نظامی در آذربایجان، مداخلات سیاسی و واکنش دولت مرکزی را با جزئیات ثبت کرده است. در بخشی از کتاب، او با نگاهی انسانی از تصمیمهایش برای جلوگیری از خونریزی سخن میگوید و تأکید میکند که میان وظیفهی ملی و فشار سیاسی گرفتار شده بود. اثر حاضر شامل متن کامل محاکمات، اسناد رسمی و گزارشهای منتقدان و همرزمان او است؛ منبعی کمیاب برای پژوهشگران تاریخ معاصر و دانشجویان علوم سیاسی. از ارزشهای مهم کتاب، نگاه متوازن آن به هر دو سوی ماجراست — نه مدافع حکومت مرکزی است و نه مروج جنبش فرقهای؛ بلکه بازتاب واقعیتهای میدانی با نگاهی منصفانه. نسخهای که اکنون در کتابفروشی امید عرضه میشود، کتاب دست دوم در حد نو است؛ چاپ نخست، قطع رقعی با جلد سلفون نخودی و صفحات سالم، مناسب مجموعههای تاریخی و پژوهشی. این اثر برای آنان که به ریشههای بحران آذربایجان و نقش شخصیتهایی چون پیشهوری علاقهمندند، سندی زنده از تاریخ شفاهی ایران به شمار میرود. کتابفروشی امید با دقت در حفظ آثار مستند تاریخی، این کتاب دست دوم در حد نو را برای علاقهمندان به تاریخ سیاسی و اجتماعی میهن در دسترس قرار داده است؛ فرصتی کمیاب برای شناخت حقیقت پشت عنوان “۲۱ آذر
