کتاب دست دوم مورخ و تاریخ | آرنولد جی. توینبی | ترجمه حسن کامشاد | نشر خوارزمی

تاب «مورخ و تاریخ» اثر مورخ برجسته انگلیسی آرنولد جی. توینبی مجموعه‌ای از دوازده گفت‌وگوی رادیویی میان او و جراور بان است که برای برنامه‌ای در رادیو اروپای آزاد ضبط شده‌اند. این اثر یکی از نوشته‌های مهم در حوزه فلسفه تاریخ و نظریه تاریخ‌نگاری به شمار می‌آید.

توینبی در این کتاب به یکی از بنیادی‌ترین مسائل تاریخ‌نگاری اشاره می‌کند: گزینشی بودن مطالعه تاریخ. به اعتقاد او حتی اگر مورخ به انبوهی از داده‌ها و گزارش‌های کاملاً دقیق دسترسی داشته باشد، باز هم ناچار است در میان این اطلاعات دست به انتخاب بزند. مورخ باید تصمیم بگیرد کدام رویدادها مهم‌تر هستند، کدام داده‌ها باید با تفصیل بیشتری بیان شوند و کدام بخش‌ها به اختصار مطرح گردند. همین فرایند انتخاب، تاریخ‌نگاری را ناگزیر با ذهنیت و دیدگاه شخصی مورخ پیوند می‌دهد.

توینبی تأکید می‌کند که واقعیت تاریخی همچون سنگ یا آجر نیست که بتوان آن را بدون تغییر برداشت و به کار برد؛ بلکه واقعیت تاریخی نتیجه گزینش و سازمان‌دهی مواد خام تاریخی توسط مورخ است. بنابراین، حتی تلاش برای بی‌طرفی کامل نیز نمی‌تواند تاریخ را کاملاً از تأثیر نگاه و ارزش‌های انسانی جدا کند.

در بخش‌های دیگر کتاب، توینبی به نظریه مشهور خود درباره رشد و افول تمدن‌ها می‌پردازد. او معتقد است تمدن‌ها همانند موجودات زنده مراحل تولد، رشد، بلوغ و زوال را تجربه می‌کنند. در نگاه او، موفقیت‌های بزرگ ممکن است رهبران یک جامعه را دچار غرور و خودبینی کند و همین امر به تدریج خلاقیت را از میان ببرد و زمینه افول تمدن را فراهم سازد.

توینبی همچنین بر نقش نخبگان خلاق و هدایت‌گر در پیشرفت تمدن تأکید می‌کند؛ افرادی که با خرد و دوراندیشی خود مسیر حرکت جامعه را هدایت می‌کنند و همچون سوزن‌بان قطار تمدن مانع انحراف آن از مسیر اصلی می‌شوند.

ترجمه این اثر توسط حسن کامشاد انجام شده و انتشار آن از سوی نشر خوارزمی باعث شده این کتاب به یکی از منابع قابل توجه برای علاقه‌مندان فلسفه تاریخ، تاریخ‌نگاری، مطالعات تمدنی و جامعه‌شناسی تاریخی تبدیل شود.

اگر به دنبال خرید کتاب مورخ و تاریخ هستید و می‌خواهید با دیدگاه‌های یکی از بزرگ‌ترین نظریه‌پردازان تاریخ در قرن بیستم آشنا شوید، این اثر می‌تواند انتخابی ارزشمند باشد. بررسی قیمت کتاب مورخ و تاریخ نیز نشان می‌دهد که چاپ‌های نشر خوارزمی همچنان در میان علاقه‌مندان تاریخ و اندیشه تاریخی مورد توجه قرار دارند.