«یک سال در میان ایرانیان» مشهورترین سفرنامه پروفسور ادوارد گرانوایل براون است؛ ایران‌شناس برجسته انگلیسی که نام او با ادبیات، فرهنگ، تاریخ و نهضت‌های فکری ایران گره خورده است.

براون در سال‌های 1887 تا 1888 یک سال تمام در ایران زندگی کرد و برخلاف بسیاری از سیاحان اروپایی، نه به قصد تحسین شرق، نه برای تحقیر آن، بلکه با انگیزه شناخت دقیق فرهنگ و روانشناسی اجتماعی ایرانیان به این سرزمین آمد.

این کتاب حاصل مشاهدات روزانه او در شهرهای مختلف ایران است:

تبریز، تهران، اصفهان، شیراز، یزد، کرمان و سپس شمال ایران.

مترجم، ذبیح‌الله منصوری، در ابتدای کتاب توضیح می‌دهد که به دلیل شهرت براون نیازی به معرفی او نیست—و البته مقدمه مهم سر دنیسن راس (ایران‌شناس مشهور) نیز در ابتدای کتاب آمده و زندگی علمی براون را شرح می‌دهد.

---

محتوای کتاب و اهمیت آن

این سفرنامه چیزی فراتر از یک خاطره‌نویسی شخصی است. براون در این کتاب:

• رفتار اجتماعی ایرانیان را تحلیل می‌کند
• از روحیه، اخلاق، باورها، روابط اجتماعی و مذهبی مردم ایران می‌نویسد
• با فرقه‌ها، مذاهب، صوفیان، قلندران، علما و عامه مردم گفتگو کرده
• وضعیت اقتصادی، نظام حکومتی، شهرسازی و فرهنگ مردم را بررسی کرده
• تصویری دقیق و عینی از ایران دوره قاجار ارائه می‌دهد

به همین دلیل کارشناسان معتقدند:

این کتاب یکی از موثق‌ترین منابع برای مطالعه ایران اواخر قرن نوزدهم است.

همچنین آن را باید در کنار کتاب بزرگ و ماندگار براون یعنی تاریخ ادبیات ایران قرار داد.

---

بخش‌هایی از مسیر سفر براون در ایران

براون از راه ترکیه وارد ایران شد:

ترکیه → تبریز → تهران → اصفهان → شیراز → یزد → کرمان → تهران → مازندران → بندر مشهد سر → خروج از ایران

در تمام این مسیر با طبقات مختلف مردم تماس داشت؛ از تجار و علما تا قهوه‌خانه‌نشین‌ها، صوفیان و حاکمان محلی.

---

ساختار کتاب (فهرست)

• مقدمه
• از انگلستان تا مرز ایران
• ورود به تبریز
• تهران و زندگی اجتماعی
• تصوف، فلسفه، جادوگری
• مسیر تهران تا اصفهان
• اصفهان و ویژگی‌های فرهنگی
• مسیر اصفهان تا شیراز
• شیراز، مردم و آداب
• مسیر شیراز تا یزد
• بررسی مردم یزد
• مسیر یزد تا کرمان
• مردم کرمان
• آشنایی با قلندران
• خروج از ایران و بازگشت به انگلستان

(تمام ۱۶ فصل کامل و مجموعاً ۶۵۸ صفحه)