کتاب «تاریخ استقرار مشروطیت در ایران» نوشته حسن معاصر از آثار مهم و مستند درباره انقلاب مشروطه ایران است. این اثر بر پایه اسناد رسمی و گزارش‌های محرمانه وزارت امور خارجه بریتانیا نگارش یافته و به همین دلیل از منابع مهم برای بررسی دقیق تحولات سیاسی ایران در آستانه مشروطیت به شمار می‌رود.

انتشار این اسناد پس از تصویب قانون حفظ اسناد دولتی انگلستان در سال ۱۹۵۸ امکان‌پذیر شد؛ قانونی که اجازه می‌داد اسناد دولتی پس از گذشت چند دهه برای پژوهشگران و عموم منتشر شود. نویسنده با استفاده از این اسناد، روایتی مستند از روند شکل‌گیری و استقرار مشروطیت در ایران ارائه کرده است.

---

محتوای کتاب

پژوهش این کتاب از اواخر سلطنت مظفرالدین شاه قاجار و در آستانه صدور فرمان مشروطیت آغاز می‌شود و وقایع مهم سیاسی و اجتماعی آن دوره را به صورت دقیق بررسی می‌کند.

از مهم‌ترین موضوعات مطرح شده در این اثر:

• گزارش‌های مربوط به سومین و آخرین سفر مظفرالدین شاه به اروپا
• بررسی اوضاع سیاسی ایران پیش از صدور فرمان مشروطیت
• افزایش نارضایتی عمومی از مظالم و فساد دستگاه حکومت استبدادی قاجار
• فعالیت‌های ظل‌السلطان در غیاب شاه
• آغاز حرکت‌های اعتراضی مردم در تهران و ولایات
• نقش علما و رهبران اجتماعی در حمایت از جنبش مردمی
• گسترش اعتراضات و شکل‌گیری انقلاب مشروطه
• روند استقرار حکومت مشروطه در ایران  

• ساختار کتاب

  این مجموعه در دو جلد منتشر شده است:

  جلد اول

  شامل فصل‌های اول تا پانزدهم

  جلد دوم

  شامل فصل‌های شانزدهم تا سی و پنجم به همراه

• ضمائم
• اعلام
• اسناد تکمیلی

• در این کتاب بسیاری از وقایع مهم انقلاب مشروطه به صورت روزانه و همزمان با وقوع حوادث ثبت و تحلیل شده‌اند.

  ---

  اهمیت تاریخی کتاب

  این اثر به دلایل زیر از منابع مهم تاریخ مشروطه محسوب می‌شود:

• استفاده از اسناد محرمانه وزارت امور خارجه انگلستان
• ثبت دقیق و مستند حوادث انقلاب مشروطه
• بررسی نقش شخصیت‌های سیاسی و مذهبی آن دوره
• تحلیل زمینه‌های اجتماعی و سیاسی سقوط استبداد قاجاری
• یکی از کامل‌ترین منابع مستند درباره شکل‌گیری مشروطیت