کتاب دست دوم تاریخ ماد اثر دیاکونوف به ترجمه کریم کشاورز (چاپ 57)

کتاب «تاریخ ماد» نوشته ایگور میخائیلوویچ دیاکونوف، ایران‌شناس برجسته روس، یکی از بنیادی‌ترین آثار پژوهشی درباره دوران باستان ایران و به‌ویژه قوم ماد است. این اثر خاستگاه تمدن ایرانی را از منظر تاریخی، فرهنگی و باستان‌شناسی بررسی می‌کند و به شناخت ریشه‌های ایران پیش از هخامنشیان کمک شایانی می‌نماید. ترجمه دقیق و روان کریم کشاورز در چاپ ۱۳۵۷، این کتاب را در میان نسخه‌های فارسی آن به یکی از ترجمه‌های معیار و وفادار به اصل اثر تبدیل کرده است.

دیاکونوف در این کتاب با بهره‌گیری از منابع آشوری، بابلی، یونانی، و کتیبه‌های باستانی کوشیده تصویری علمی و مستند از دولت ماد ترسیم کند. او تأکید می‌کند که مادها نخستین قوم ایرانی بودند که توانستند حکومت متمرکز تشکیل دهند و پایه‌های دولت ملی ایرانی را بنا نهند. برخلاف روایت‌های اسطوره‌ای، دیاکونوف در این اثر چهره‌ای تاریخی و پژوهشی از این قوم ارائه می‌دهد و با تکیه بر داده‌های باستان‌شناسی، مرز میان افسانه و واقعیت را به‌دقت مشخص می‌سازد.

ترجمه استاد کریم کشاورز، با حفظ روح علمی اثر، نثر فارسی را چنان تنظیم کرده که خواننده هم حس جدیت پژوهشی را لمس می‌کند و هم از نثری ادبی و روان لذت می‌برد. چاپ سال ۱۳۵۷ به دلیل صفحه‌آرایی سنتی، فونت خاص، و استفاده از کاغذ مرغوب و جلد سلفون، از نظر چاپ و زیبایی‌شناسی یکی از بهترین نسخه‌های فارسی «تاریخ ماد» به‌شمار می‌رود. در بازار کتاب دست دوم، این چاپ جایگاه ویژه‌ای دارد و میان مجموعه‌داران کتاب‌های تاریخی به عنوان یک نسخه کمیاب و معتبر شناخته می‌شود.

در این کتاب، دیاکونوف تاریخ ماد را نه فقط به عنوان یک دوره سیاسی، بلکه به مثابه آغاز تمدن ایرانی بررسی می‌کند. او درباره ساختار اجتماعی، نظام طبقاتی، دین و آیین‌ها، معماری، اقتصاد و ارتباط مادها با اقوام دیگر، از جمله آشوری‌ها و اورارتوها، مطالب بسیار دقیق و فنی ارائه داده است. همین دقت پژوهشی باعث شده «تاریخ ماد» تا امروز منبع اصلی بسیاری از مطالعات ایران‌شناسی باشد.

چاپ ۱۳۵۷ ترجمه کشاورز، که از سوی برخی ناشران قدیمی منتشر شده، در واقع حامل اصالت تاریخی و فرهنگی خاصی است. در بازار امروز، نسخه‌هایی که سالم مانده‌اند و دارای جلد سلفون و حاشیه‌های کامل هستند، ارزش مجموعه‌داری پیدا کرده‌اند.

وجود این نسخه دست دوم در کتابفروشی امید نه‌تنها برای دوستداران تاریخ ایران، بلکه برای پژوهشگران دانشگاهی و علاقه‌مندان به ریشه‌های تمدن ایرانی جذاب است. این کتاب خواننده را به سفری چند هزار ساله می‌برد؛ سفری به دوران شکل‌گیری نخستین نهادهای قدرت در ایران، پیش از ظهور کوروش و امپراتوری هخامنشی.

برای کسانی که مطالعه علمی تاریخ ایران باستان را جدی دنبال می‌کنند، «تاریخ ماد» اثری ضروری است؛ کتابی که نه‌تنها روایت سیاسی، بلکه ساختار اجتماعی و فرهنگی مادها را با منابع دست‌اول تاریخی بازسازی می‌کند. از این نظر می‌توان گفت این اثر، پلی میان اسطوره و واقعیت است و خواننده را از روایت‌های حماسی به شناخت دقیق تمدن ایرانی رهنمون می‌سازد.