کتاب تاریخ استقرار مشروطیت در ایران نوشته حسن معاصر یکی از جامع‌ترین و مستندترین آثاری است که درباره نهضت مشروطه در ایران منتشر شده است.

این اثر بر پایه اسناد محرمانه وزارت خارجه انگلستان تهیه شده؛ اسنادی که مطابق قانون حفظ اسناد دولتی بریتانیا، پس از گذشت ۵۰ سال امکان انتشار یافتند.

حسن معاصر با اتکا به این منابع اولیه، روایت دقیق، روزنگارانه و قابل اعتماد از روند شکل‌گیری، گسترش و پیروزی انقلاب مشروطه ارائه کرده است.

تمرکز اصلی کتاب بر وقایع سال‌های پایانی سلطنت مظفرالدین شاه تا دوره‌های آغازین استقرار حکومت مشروطه است؛ دوره‌ای که از نظر تاریخی بسیار حساس و تعیین‌کننده محسوب می‌شود.

این کتاب به دلیل زاویه نگاه متفاوت (بر اساس اسناد رسمی انگلستان)، ارزش پژوهشی بالایی دارد و علاوه بر تاریخ‌پژوهان، برای مجموعه‌داران کتاب‌های کمیاب نیز جذاب است.

---

محتوای کتاب

مطالب این اثر در دو جلد تنظیم شده است:

جلد اول

فصل‌های ۱ تا ۱۵ – بررسی:

• گزارش مفصل از آخرین سفر مظفرالدین شاه به اروپا
• فساد ساختار دولت و نارضایتی عمومی
• شکل‌گیری هسته‌های اولیه اعتراض
• گزارش‌های سیاسی، مالی و اجتماعی در آستانه انقلاب
• نقش عوامل خارجی و نفوذ روسیه و انگلستان

جلد دوم

فصل‌های ۱۶ تا ۳۵ + ضمائم و بخش اعلام – شامل:

• گزارش‌های مربوط به فعالیت‌های ظل‌السلطان در غیاب شاه
• گسترش نهضت مردمی در ولایات مختلف
• حمایت علمای مشهور تهران از مردم
• اعتراضات مردمی، تحصن‌ها و جنبش‌های شهری
• وقایع منتهی به صدور فرمان مشروطیت
• تحلیل نیروهای اجتماعی، سیاسی و مذهبی جنبش
• ضمائم بسیار مهم شامل تلگراف‌ها، یادداشت‌ها و گزارش‌های محرمانه دیپلماتیک

---

چرا این کتاب مهم است؟

• اتکا به اسناد محرمانه دولت بریتانیا
• روایت روزبه‌روز و کاملاً مستند
• یکی از کامل‌ترین تاریخ‌های مربوط به مشروطه
• چاپ اول ۱۳۴۷ – چاپ کمیاب و ارزشمند
• مناسب پژوهشگران، دانشجویان تاریخ، و علاقه‌مندان تاریخ ایران