«اقلیم پارس» یکی از معتبرترین و مستندترین منابع درباره آثار تاریخی، باستانی و معماری استان فارس است؛ اثری ارزشمند از سید محمدتقی مصطفوی، یکی از چهره‌های برجسته ایران‌شناسی، رئیس سابق اداره کل باستان‌شناسی ایران و دبیر انجمن آثار ملی.

کتاب حاصل ده‌ها سال تحقیق میدانی، بررسی اسناد، مطالعه متون کهن، گزارش‌های باستان‌شناسی و سفر به اغلب شهرها و روستاهای فارس است.

نویسنده با زبانی روان، علمی و دقیق، تمام آثار شاخص فارس از هخامنشیان تا قاجار را معرفی و تحلیل می‌کند؛ کتابی که امروز یکی از منابع مرجع دانشگاهی برای پژوهشگران تاریخ، باستان‌شناسی و معماری ایران محسوب می‌شود.

نام اثر با الهام از بیت مشهور سعدی انتخاب شده:

«اقلیم فارس را غم از آسیب دهر نیست / تا بر سرش بود چو تویی سایه‌ی هما»

---

محتوای کتاب (فصل‌به‌فصل، با جزئیات کامل)

فصل اول

آثار باستانی مسیر اصفهان – شیراز و نواحی شمال فارس

• ایزدخواست – معرفی دژ و قلاع باستانی

• آباده – آثار ایلخانی و زندیه

• ابرقو – بناهای خشتی، گنبد تاریخی، قنات‌ها

• ده‌بید و بوانات – بناهای محلی، روستاهای تاریخی

• پاسارگاد – کاخ‌ها، مقبره کورش، باغ‌های شاهی

• مرودشت – معرفی کامل محوطه‌های پیش از تاریخ

• ترجمه و تحلیل بخشی از لوحه‌های اداری و مالی تخت جمشید

• اسناد هزینه‌های ساخت کاخ‌ها
• اطلاعات مربوط به پرداخت دستمزدها
• تشکیلات اداری هخامنشیان

این بخش یکی از مهم‌ترین و خواندنی‌ترین بخش‌های کتاب است و اطلاعاتی ارائه می‌کند که در کمتر منبع فارسی وجود دارد.

---

فصل دوم

آثار تاریخی شهر شیراز و حومه

• دروازه قرآن

• مزار خواجوی کرمانی

• آرامگاه سعدی – توصیف معماری و تاریخچه

• آرامگاه حافظ – مرمت‌ها و پیشینه تاریخی

• آرامگاه باباکوهی

• آستانه شاه‌چراغ و سید میرمحمد

• مسجد جامع عتیق

• مسجد و حمام و بازار وکیل (دوره زندیه)

• باغ ارم

• آثار تاریخی اطراف شیراز

• نقش بهرام
• قصر ابونصر

بخش شیراز یکی از کامل‌ترین توصیف‌های علمی درباره آثار این شهر است.

---

فصل سوم

آثار تاریخی شرق و جنوب شرقی فارس

شهرها و مناطق:

• کوار

• فِرُمِشگان

• خُفر

• سروستان

• نیریز

• فسا

• استهبان

• دارابگرد (شهر ساسانی)

• جهرم

• لارستان

نکات شاخص این بخش:

• معرفی آتشکده‌ها
• معماری پهلوی و ساسانی
• آثار قلاع، کاروانسراها، مساجد اولیه اسلامی
• توصیف محوطه‌های کمتر شناخته‌شده

---

فصل چهارم

فیروزآباد و نواحی اطراف

• نقش‌برجسته اردشیر بابکان

• پل ساسانی

• قلعه دختر

• شهر گور (فیروزآباد قدیم)

• کاخ اردشیر بابکان

• کاروانسراهای دوره ساسانی

• تاریخ اولیه دولت ساسانی در فارس

این فصل برای پژوهشگران ساسانی‌شناسی اهمیت ویژه دارد.

---

فصل پنجم

آثار تاریخی غرب فارس

• آتشکده کازرون

• آتشکده جَرِه

• آتشکده فَراش‌بند

• آثار سَرْمِشهد

• نقش‌برجسته شاپور دوم

• یادمان‌های ساسانی در ممسنی

---

فصل ششم

آثار تاریخی بوشهر و جزیره خارک

• معماری بندری

• گورستان‌ها و بناهای ساسانی

• محوطه‌های هخامنشی در ساحل خلیج فارس

• بقایای معابد و سنگ‌نوشته‌ها

---

ضمیمه بزرگ کتاب (حدود ۱۰۰ صفحه)

• تصاویر و عکس‌های بی‌نظیر از آثار مختلف فارس

• توضیحات سه‌زبانه: فارسی، انگلیسی، فرانسه

• اطلاعات تکمیلی درباره:

• تاریخ پیش از تاریخ در فیروزآباد
• آتشکده‌های کمترشناخته‌شده فارس
• زیارتگاه‌های تاریخی
• آثار شمال فارس
• ابنیه ممسنی
• بناهای تخریب‌شده یا در معرض نابودی

این ضمیمه یکی از ارزشمندترین بخش‌های کتاب است و مشابهش در دیگر آثار دیده نمی‌شود.