کتاب دست دوم تاریخ روابط روس و ایران اثر سید محمد علی جمالزاده

کتاب «تاریخ روابط روس و ایران» نوشته سید محمدعلی جمالزاده اثری تاریخی و پژوهشی درباره مناسبات سیاسی و تاریخی میان ایران و روسیه است. این کتاب که به صورت جلد گالینگور و قطع رقعی منتشر شده، از جمله آثار کمتر شناخته‌شده جمالزاده محسوب می‌شود و برای علاقه‌مندان تاریخ سیاسی ایران ارزش مطالعاتی قابل توجهی دارد.

جمالزاده این اثر را در دوره‌ای نوشت که مجله مشهور «کاوه» در برلین منتشر می‌شد. به درخواست سید حسن تقی‌زاده، او نگارش مجموعه‌ای درباره تاریخ روابط ایران و روسیه را آغاز کرد. این نوشته‌ها به صورت قسمت‌قسمت در شماره‌های مختلف مجله کاوه منتشر می‌شدند و به دلیل آن‌که بر منابع و اسناد معتبر تاریخی تکیه داشتند، به سرعت مورد توجه اهل تحقیق قرار گرفتند.

با این حال، انتشار این پژوهش ناتمام ماند. تعطیلی مجله کاوه سبب شد جمالزاده نتواند این تاریخچه را کامل کند و پروژه پژوهشی او نیمه‌تمام باقی بماند. با وجود این، همان بخش‌های نوشته‌شده نیز از نظر تاریخی اهمیت زیادی داشتند و به همین دلیل بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تصمیم گرفت این اثر را در قالب کتاب و به همان صورت منتشر کند تا در دسترس پژوهشگران و علاقه‌مندان تاریخ قرار گیرد.

در ابتدای کتاب، ایرج افشار ــ پژوهشگر برجسته تاریخ و کتاب‌شناسی ایران ــ یادداشتی آورده و به اهمیت این نوشته‌ها اشاره کرده است. او یادآور می‌شود که این اثر، اگرچه ناتمام مانده، اما به دلیل اتکا به اسناد و منابع تاریخی معتبر جایگاه خاصی در میان پژوهش‌های مربوط به روابط ایران و روسیه دارد. به گفته او، بخش «سیاست روسیه در ایران» از کتاب «سیاست اروپا در ایران» نوشته دکتر محمود افشار را می‌توان تا حدودی مکمل این تاریخچه دانست.

موضوع اصلی کتاب بررسی زمینه‌های تاریخی روابط ایران و روسیه و تحلیل روندهای سیاسی میان دو کشور در دوره‌های مختلف است. روابط ایران و روسیه از دوره صفویه تا دوره‌های بعدی همواره از مهم‌ترین موضوعات سیاست خارجی ایران بوده و این کتاب تلاش می‌کند بخشی از این تاریخ پیچیده و پرتنش را بر اساس منابع معتبر توضیح دهد.

نویسنده کتاب، سید محمدعلی موسوی جمالزاده (۱۲۷۰–۱۳۷۶)، از چهره‌های برجسته ادبیات معاصر ایران است. او بیشتر به عنوان پدر داستان کوتاه فارسی شناخته می‌شود و انتشار مجموعه «یکی بود و یکی نبود» در سال ۱۳۰۰ خورشیدی نقطه آغاز داستان‌نویسی مدرن در ادبیات فارسی به شمار می‌رود. آثار جمالزاده به دلیل زبان ساده، نگاه انتقادی به جامعه، طنز اجتماعی و استفاده از اصطلاحات عامیانه جایگاه ویژه‌ای در ادبیات ایران دارند.

جمالزاده علاوه بر داستان‌نویسی، در حوزه‌های ترجمه، پژوهش تاریخی و فرهنگی نیز فعالیت داشت و سال‌ها در اروپا زندگی کرد. او در سال ۱۹۶۵ میلادی نامزد جایزه نوبل ادبیات شد و از معدود نویسندگان فارسی‌زبان است که نامش در فهرست نامزدهای این جایزه قرار گرفته است. جمالزاده سرانجام در سال ۱۳۷۶ در سن ۱۰۵ سالگی در ژنو درگذشت.

کتاب «تاریخ روابط روس و ایران» نمونه‌ای از فعالیت‌های پژوهشی این نویسنده برجسته است و نشان می‌دهد که او علاوه بر ادبیات، به مسائل تاریخی و سیاسی ایران نیز توجه داشته است. این اثر برای دانشجویان تاریخ، پژوهشگران روابط بین‌الملل و علاقه‌مندان تاریخ معاصر ایران منبعی ارزشمند به شمار می‌آید.

نسخه حاضر کتابی دست‌دوم با جلد گالینگور و قطع رقعی است و می‌تواند برای دوستداران آثار جمالزاده، پژوهشگران تاریخ ایران و مجموعه‌داران کتاب‌های تاریخی انتخابی قابل توجه باشد.