کتاب «آخشیج؛ دریوش – اینانا» یک رمان تاریخی مفصل و پرحادثه است که به یکی از مهم‌ترین و پرتنش‌ترین دوره‌های تاریخ ایران، یعنی سال‌های پایانی شاهنشاهی ساسانی و حمله اعراب به ایران می‌پردازد.

رضا جایز در این اثر تلاش کرده است با ترکیب روایت تاریخی و داستانی، تصویر زنده‌ای از مقاومت مردم ایران به‌ویژه مردم دلاور دیلمستان و سیستان در برابر سپاهیان عرب در زمان یزدگرد سوم ارائه دهد.

این کتاب علاوه بر روایت جنگ‌ها و درگیری‌ها، فضای اجتماعی، فرهنگی و روحیه مقاومت مردم مناطق مختلف ایران را نیز به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد که چگونه برخی مناطق مانند دیلمان و طبرستان برای سال‌ها در برابر نفوذ خلافت مقاومت کردند.

---

محورهای اصلی کتاب

محتوای کتاب حول چند محور تاریخی مهم شکل گرفته است:

• سقوط تدریجی شاهنشاهی ساسانی
• حمله اعراب به سیستان و مناطق شرقی ایران
• مقاومت مردمان محلی در برابر سپاه خلافت
• شورش‌ها و قیام‌های منطقه‌ای پس از فتح اولیه
• نقش جغرافیای کوهستانی دیلم و طبرستان در حفظ استقلال

نویسنده با پرداخت شخصیت‌های داستانی در بستر این وقایع تاریخی، تلاش کرده است روح مقاومت ایرانیان در برابر سلطه خارجی را به شکلی روایی و جذاب بازآفرینی کند.

---

مروری بر بخشی از وقایع تاریخی کتاب

در جریان حمله اعراب به ایران، استان تاریخی سیستان که گستره آن تا بخش‌هایی از افغانستان و بلوچستان امروزی می‌رسید، به یکی از مهم‌ترین میدان‌های درگیری تبدیل شد.

پس از فتح اولیه در زمان خلیفه عمر، این منطقه بارها دچار شورش و مقاومت محلی شد. فرماندهانی چون عبدالله بن عامر، رابعه بن زیاد و عبدالرحمن بن سمره برای سرکوب این شورش‌ها اعزام شدند و لشکرکشی‌هایی تا زرنج، کابل، هندوکش و غور صورت گرفت.

در همین زمان، در شمال ایران و رشته‌کوه‌های البرز، مردم دیلمستان و طبرستان توانستند برای مدت طولانی استقلال خود را حفظ کنند و مانع نفوذ کامل اعراب شوند.

---

ارزش این کتاب برای علاقه‌مندان تاریخ

این اثر برای مخاطبان زیر بسیار جذاب است:

• علاقه‌مندان رمان‌های تاریخی ایرانی
• پژوهشگران تاریخ دوران سقوط ساسانیان
• کسانی که به تاریخ سیستان، دیلم و طبرستان علاقه دارند
• مجموعه‌داران کتاب‌های چاپ اول دهه ۷۰

چاپ اول این کتاب با جلد گالینگور و قطع وزیری امروز در بازار کتاب کمتر دیده می‌شود و در رده کتاب‌های نسبتاً کمیاب قرار می‌گیرد.