کتاب دست دوم سیاست های خیابانی (جنبش تهی دستان در ایران) اثر آصف بیات به ترجمه سیداسدالله نبوی چاشمی

📘 مشخصات کتاب

عنوان: سیاست‌های خیابانی (جنبش تهی‌دستان در ایران)

نویسنده: آصف بیات

مترجم: سیداسدالله نبوی چاشمی

وضعیت: دست‌دوم

جلد: شومیز

قطع: رقعی

حوزه موضوعی: جامعه‌شناسی سیاسی، مطالعات شهری، جنبش‌های اجتماعی ایران

🔎 معرفی و بررسی کتاب

کتاب «سیاست‌های خیابانی؛ جنبش تهی‌دستان در ایران» نوشته جامعه‌شناس برجسته ایرانی آصف بیات یکی از آثار مهم در حوزه جامعه‌شناسی سیاسی و مطالعات جنبش‌های اجتماعی در خاورمیانه است. این کتاب به بررسی شیوه‌های کنش سیاسی و اجتماعی اقشار فرودست در شهرهای ایران، به‌ویژه در سال‌های پایانی حکومت پهلوی و دهه نخست پس از انقلاب ۱۳۵۷ می‌پردازد.

بیات در این اثر نشان می‌دهد که چگونه گروه‌های کم‌درآمد و حاشیه‌نشین شهری، بدون برخورداری از سازمان‌های رسمی سیاسی یا تشکیلات حزبی، توانستند از طریق کنش‌های روزمره و جمعی در فضای شهری مطالبات خود را مطرح کنند. این نوع کنش‌ها که نویسنده از آن‌ها با عنوان «سیاست خیابانی» یاد می‌کند، اغلب در قالب تصرف زمین‌های بایر، ساخت سکونتگاه‌های غیررسمی و ایجاد زیرساخت‌های ابتدایی زندگی شهری شکل می‌گرفت.

در اواخر دهه ۱۳۵۰ و اوایل دهه ۱۳۶۰، بسیاری از تهی‌دستان شهری در حاشیه شهرهای بزرگ ایران، به‌ویژه تهران، اقدام به ساخت سکونتگاه‌هایی کردند که عملاً به شکل جوامع خودساخته و خودگردان اداره می‌شدند. در این محله‌ها ساکنان به صورت جمعی برای ایجاد امکاناتی مانند جاده، آب، برق، دفع زباله و سرپناه تلاش می‌کردند. این اقدامات در بسیاری موارد بدون مجوز رسمی انجام می‌شد و همین مسئله به تعارض میان ساکنان و دولت منجر می‌شد.

بیات در کتاب خود نشان می‌دهد که تلاش دولت برای تخلیه این مناطق اغلب با مقاومت اجتماعی گسترده مواجه می‌شد. این مقاومت‌ها گاه هزینه‌های سنگینی برای ساکنان داشت، اما در برخی موارد به موفقیت‌هایی نیز انجامید و توانست بخشی از مطالبات این گروه‌ها را تثبیت کند.

نویسنده در تحلیل این پدیده، مفهوم مهمی را مطرح می‌کند که بعدها در ادبیات علوم اجتماعی با عنوان «تجاوز آرام به امر عادی» (Quiet Encroachment of the Ordinary) شناخته شد. این مفهوم توضیح می‌دهد که چگونه افراد عادی، بدون سازمان‌دهی رسمی یا جنبش‌های سیاسی کلاسیک، از طریق اقدامات تدریجی و روزمره می‌توانند ساختارهای قدرت را به چالش بکشند و فضای اجتماعی را تغییر دهند.

یکی از ویژگی‌های مهم کتاب، ترکیب مطالعات میدانی، تحلیل جامعه‌شناختی و روایت تاریخی است. بیات با استفاده از داده‌های تجربی و مشاهدات مستقیم، تجربه زندگی و کنش سیاسی اقشار فرودست شهری را بررسی می‌کند و تصویری واقعی از پویایی‌های اجتماعی شهرهای ایران ارائه می‌دهد.

این اثر علاوه بر بررسی وضعیت ایران، در ادبیات جهانی مطالعات شهری و جنبش‌های اجتماعی نیز جایگاه مهمی دارد و در بسیاری از دانشگاه‌ها به عنوان منبعی برای فهم سیاست غیررسمی، مقاومت اجتماعی و تحولات شهری در جهان در حال توسعه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کتاب «سیاست‌های خیابانی» برای دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های جامعه‌شناسی، علوم سیاسی، مطالعات شهری، مطالعات خاورمیانه و تاریخ اجتماعی ایران اثری ارزشمند به شمار می‌آید. در عین حال، برای خوانندگانی که به درک تحولات اجتماعی ایران در دهه‌های انقلاب و پس از آن علاقه دارند نیز کتابی خواندنی و روشنگر است.

نسخه‌ای که در کتابفروشی امید عرضه می‌شود در قطع رقعی و جلد شومیز منتشر شده و برای علاقه‌مندان به آثار جامعه‌شناسی و تحلیل‌های اجتماعی ایران گزینه‌ای مناسب محسوب می‌شود