کتاب دست دوم ما ایرانیان (زمینه کاوی تاریخی و اجتماعی خلقیات ایرانی) اثر مقصود فراستخواه

کتاب ما ایرانیان (زمینه‌کاوی تاریخی و اجتماعی خلقیات ایرانی) اثر مقصود فراستخواه یکی از مهم‌ترین آثار معاصر در حوزه جامعه‌شناسی ایران است که با نگاهی تحلیلی و انتقادی به بررسی ویژگی‌ها، رفتارها و خلقیات اجتماعی ایرانیان می‌پردازد. این کتاب حاصل سال‌ها پژوهش و مطالعه نویسنده است و ریشه در مجموعه سخنرانی‌هایی دارد که فراستخواه در نیمه دوم دهه هشتاد خورشیدی درباره جامعه و فرهنگ ایران ارائه کرده است. پرسش اصلی کتاب این است که آیا در رفتارها و خلقیات ما ایرانیان ضعف‌ها و الگوهایی وجود دارد که مانع پیشرفت اجتماعی و توسعه فرهنگی می‌شود یا نه. نویسنده تلاش می‌کند بدون قضاوت‌های سطحی و کلیشه‌ای، به شکل علمی و تاریخی به این پرسش پاسخ دهد و زمینه‌های شکل‌گیری برخی الگوهای رفتاری در جامعه ایرانی را بررسی کند.

در این کتاب، فراستخواه ابتدا به مفهوم فرهنگ و عوامل شکل‌دهنده آن در یک جامعه می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه عناصر تاریخی، جغرافیایی، مذهبی و اجتماعی در ساختار فرهنگی ایران نقش داشته‌اند. تنوع گسترده قومی، زبانی و مذهبی در ایران باعث شده مطالعه فرهنگ ایرانی کاری پیچیده و چندلایه باشد و همین موضوع اهمیت پژوهش‌های جامعه‌شناختی در این زمینه را بیشتر می‌کند. نویسنده با رویکردی تحلیلی تلاش می‌کند تصویری واقع‌بینانه از جامعه ایرانی ارائه دهد و از ساده‌سازی‌های رایج در تحلیل رفتار اجتماعی پرهیز کند.

بخش مهمی از کتاب به بررسی خلق و خوی ایرانیان اختصاص دارد و در قالب یازده عنوان مختلف به ریشه‌های تاریخی و اجتماعی رفتارها می‌پردازد. در این بخش موضوعاتی مانند ملیت و هویت، دین و آیین، اسطوره و ادبیات، قومیت، نگرش‌ها و باورهای اجتماعی، جامعه‌شناسی اقشار و نهادها، ساختار شهر و روستا، و چالش‌های نوگرایی در ایران بررسی می‌شوند. نویسنده تلاش می‌کند نشان دهد که چگونه تاریخ طولانی و پیچیده ایران بر شکل‌گیری ذهنیت و رفتار اجتماعی ایرانیان تأثیر گذاشته است.

در ادامه کتاب، رویکردهای نظری مختلف برای تحلیل خلقیات اجتماعی بررسی می‌شود و نویسنده با استفاده از الگوهای تحلیلی گوناگون، اسناد و شواهد تاریخی و اجتماعی را مورد مطالعه قرار می‌دهد. همچنین در بخش‌های پایانی، تاریخ اجتماعی ایران و تأثیر آن بر شکل‌گیری منش و شخصیت جمعی ایرانیان تحلیل می‌شود. این نگاه تاریخی کمک می‌کند تا بسیاری از ویژگی‌های رفتاری جامعه ایران در بستر زمان و تحولات سیاسی و فرهنگی بهتر فهمیده شوند.

کتاب ما ایرانیان از زمان انتشار با استقبال گسترده مخاطبان و پژوهشگران علوم اجتماعی روبه‌رو شد و در سال ۱۳۹۴ به عنوان کتاب برتر حوزه علوم اجتماعی در جشنواره مهرنامه شناخته شد. این اثر به دلیل نگاه تحلیلی، زبان قابل فهم و طرح پرسش‌های مهم درباره جامعه ایران، به یکی از کتاب‌های مرجع در بحث خلقیات ایرانی تبدیل شده است.

مقصود فراستخواه، جامعه‌شناس ایرانی متولد ۱۳۳۵ در تبریز و استاد برنامه‌ریزی توسعه آموزش عالی است که آثار متعددی در حوزه جامعه‌شناسی، آموزش عالی و مطالعات فرهنگی منتشر کرده است. او در سال ۱۳۹۶ جایزه ترویج علم را دریافت کرد و در جشنواره بین‌المللی فارابی نیز به عنوان برگزیده مطالعات میان‌رشته‌ای معرفی شد.

نسخه موجود در کتابفروشی امید به صورت کتاب دست دوم با جلد شومیز و در قطع رقعی عرضه می‌شود و گزینه‌ای ارزشمند برای علاقه‌مندان به جامعه‌شناسی ایران، مطالعات فرهنگی و تحلیل رفتار اجتماعی ایرانیان به شمار می‌آید. این کتاب می‌تواند برای دانشجویان علوم اجتماعی، پژوهشگران فرهنگ ایرانی و خوانندگانی که به شناخت عمیق‌تر جامعه ایران علاقه دارند، انتخابی بسیار مناسب باشد و در مجموعه کتاب‌های دست دوم کتابفروشی امید جایگاهی ویژه دارد.