دستهبندی: زندگینامه
کتاب دست دوم به روایت سعید نفیسی اثر علیرضا اعتصام
به روایت سعید نفیسی – گردآوری و تدوین: علیرضا اعتصام
نشر مرکز – گالینگور – وزیری – نسخه دست دوم
۸۰۲ صفحه
«به روایت سعید نفیسی» فقط کتاب خاطرات یک ادیب نامدار نیست؛ در واقع دریچهای است به جهان فکری، شخصیتی و زیستهی یکی از پرکارترین و تاثیرگذارترین چهرههای فرهنگ معاصر ایران. این کتاب حجیم ۸۰۲ صفحهای، که به همت علیرضا اعتصام گردآوری و تدوین شده، مجموعهای است از خاطرات ادبی، سیاسی و جوانی سعید نفیسی؛ مردی که هم در خلق و گسترش نثر نوین فارسی نقش جدی داشت، هم در پژوهشهای ادبی و تاریخی، و هم در شکل دادن به سلیقه ادبی نسلهای بعدی از طریق کتابهای درسی و مطبوعات.
ساختار کتاب در سه بخش اصلی تنظیم شده است: «خاطرات سیاسی»، «خاطرات ادبی» و «خاطرات جوانی». این تقسیمبندی باعث میشود خواننده بتواند هم سیر شکلگیری شخصیت نفیسی را در سالهای نوجوانی و جوانی دنبال کند، هم با مناسبات او با رجال ادبی و سیاسی معاصر آشنا شود و هم تصویری روشن از فضای اجتماعی و فرهنگی ایران در چند دهه مهم تاریخ معاصر به دست بیاورد. نفیسی که از خاندان اهل دانش و طب میآید—فرزند میرزا علیاکبر ناظمالاطبا و از نوادگان حکیم نفیس بن عوض کرمانی—از ابتدا در محیطی رشد کرده که پیوند دانش، ادبیات و فرهنگ در آن قوی بوده است. همین پیشینه خانوادگی، در کنار استعداد شخصی و پشتکار فوقالعاده، از او چهرهای ساخته که در حوزه پژوهش، نگارش و تدریس، بهندرت نظیری دارد.
یکی از جنبههای جذاب این کتاب، تصویر دقیقی است که از «کار» در زندگی نفیسی ارائه میدهد. او از مشهورترین نمونههای ادیبان پرکار ایرانی است؛ دهها کتاب مستقل، صدها مقاله و یادداشت تحقیقی و اجتماعی، و حضور دائمی در نشریات مختلف. پاسخ معروف او به این پرسش که «چطور ممکن است اینقدر نوشته باشی؟»—اینکه زمانی را که دیگران صرف معرفی کارهای کردهی خود میکنند، او صرف کارهای نکردهی خود میکند—در این کتاب کاملاً قابل لمس است. خاطراتی که در فاصله سالهای ۱۳۳۶ تا ۱۳۴۰ نوشته شدهاند، نشان میدهند چگونه نفیسی تا سالهای پایانی عمر هم ذهنی فعال، حافظهای شگفتانگیز و قلمی جاری داشته است.
بخش مهمی از جذابیت «به روایت سعید نفیسی» به روابط گسترده او با رجال سیاسی و ادبی زمانهاش برمیگردد. نفیسی با بسیاری از چهرههای مهم فرهنگ و سیاست ایران معاشرت نزدیک داشته و در این کتاب، بهجای پرداختن به شایعات و حواشی، از منظر علمی-ادبی به آنها نگاه میکند. او آدمها را از زاویه دانش، کار، پشتکار، فرهنگ و منش فردی میسنجد، نه صرفاً از منظر جناحبندیهای سیاسی. به همین دلیل، خاطراتش بیش از آنکه رنگ دعوای سیاسی داشته باشد، رنگ «شناخت» و «تحلیل شخصیت» دارد؛ روایتی که هم برای تاریخپژوه جذاب است و هم برای خواننده عمومی که دوست دارد پشت صحنه ادبی و فرهنگی یک دوره را بشناسد.
کتاب در عین حال، تصویری زنده و جزئینگر از ایران شهریِ دوره نفیسی ارائه میدهد. در بخشهایی مثل «باغها، میدانها، خیابانها و دروازهها»، تهران قدیم نه در قالب یک نوستالژی کلی و مبهم، بلکه با نامها، بوها، خیابانها و جزئیات زندگی روزمره مردم احضار میشود. خواننده، در کنار شناخت چهرههای بزرگ، در فضای واقعی شهر و جامعه نفس میکشد: از نحوه رفتوآمدها و محلهای رفتوآمد اهل فرهنگ، تا شکلگیری محافل ادبی و فرهنگی و تغییر تدریجی سیمای شهر.
در کنار متن خاطرات، مقدمههایی به قلم علیرضا اعتصام و نیز نوشتههایی از بزرگان دیگری چون عبدالحسین نوایی، چارچوبی روشن برای درک جایگاه نفیسی در ادبیات و فرهنگ معاصر فراهم کردهاند. این مقدمهها مانند درِ ورودی مناسبی به جهان نفیسی عمل میکنند و خواننده را برای مواجهه با خاطراتی آماده میسازند که هم پرتعداد است و هم از نظر موضوعی متنوع. در پایان کتاب نیز مجموعهای از تصاویر سعید نفیسی و دوستان و نزدیکان او چاپ شده که به خواننده کمک میکند با چهره انسانی و عاطفی این ادیب پرکار بیشتر ارتباط برقرار کند.
نسخه موجود در کتابفروشی امید، چاپ نشر مرکز با جلد گالینگور و قطع وزیری است؛ یعنی همان قالبی که برای مطالعات طولانی و مراجعهی مکرر مناسب است. جنس جلد سخت (گالینگور) و قطع وزیری این کتاب ۸۰۲ صفحهای، آن را برای استفاده مداوم در کتابخانههای شخصی و تخصصی ایدهآل میکند. دست دوم بودن نسخه، در عین حفظ کیفیت فیزیکی، این امکان را میدهد که علاقهمندان فرهنگ، ادبیات و تاریخ معاصر، یکی از منابع دست اول شناخت سعید نفیسی و زمانه او را با هزینهای کمتر تهیه کنند.
«به روایت سعید نفیسی» برای دانشجویان ادبیات و تاریخ، پژوهشگران فرهنگ معاصر، علاقهمندان به خاطرهنگاری ادبی، و هر خوانندهای که میخواهد پشت صحنهی یک دوران فرهنگی و ادبی را از زبان شاهدی درجه اول بخواند، کتابی خواندنی، پرجزئیات و ماندگار است؛ روایتی که در آن سرگذشت یک انسان پرکار، با سرگذشت یک دوران درهم میآمیزد.
دستهبندی: زندگینامه