دستهبندی: تاریخ پهلوی
کتاب دست دوم دهه شوم شهریور اثر خسرو معتضد
هر قسط با ترب‌پی:
۴ قسط ماهانه. بدون سود، چک و ضامن.
دهه شوم شهریور
نویسنده: خسرو معتضد
قطع: وزیری
جلد: گالینگور
وضعیت: دست دوم – سالم و تمیز
معرفی و بررسی کتاب
کتاب «دهه شوم شهریور» یکی از آثار مستند و روایی مهم درباره وقایع حساس دهه ۱۳۲۰ شمسی است؛ دوره‌ای که با اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ توسط نیروهای شوروی و بریتانیا آغاز شد و پیامدهای سیاسی، نظامی و اجتماعی گسترده‌ای برای کشور به همراه داشت.
خسرو معتضد در این اثر، چهار روایت مستند، یادداشت‌های روزانه و خاطرات کمتر منتشرشده را گردآوری و در قالب سیزده فصل تدوین کرده است. ساختار کتاب بر پایه اسناد شخصی، خاطرات نظامیان و گزارش‌های واقعی شکل گرفته و به همین دلیل ارزش تاریخی بالایی دارد.
ساختار و محتوای کتاب
کتاب شامل چهار محور اصلی است:
۱️⃣ یادداشت‌های روزانه ستوان یکم رضا محتشمی
این بخش به روایت صد روز اسارت او در سال ۱۳۲۰ در شهر عشق‌آباد (ترکمنستان شوروی) می‌پردازد. محتشمی پس از اشغال ایران توسط نیروهای شوروی، بازداشت و به خاک شوروی منتقل می‌شود. او در این یادداشت‌ها، فضای زندگی در اتحاد جماهیر شوروی در دوران جنگ جهانی دوم، وضعیت نظامی، اجتماعی و شرایط اسارت را با جزئیاتی قابل توجه توصیف می‌کند.
۲️⃣ روایت رفتار ارتش آمریکا در ایران
در این بخش، بر اساس یک پرونده واقعی مربوط به سال ۱۳۲۲، ماجرای بازداشت اشتباهی یک شهروند ایرانی اهل قم روایت می‌شود. او به اشتباه به‌عنوان خرابکار ژاپنی دستگیر شده و مدت‌ها تحت بازجویی و بدرفتاری قرار می‌گیرد. این روایت تصویری از حضور نیروهای آمریکایی در ایران و پیامدهای آن برای مردم عادی ارائه می‌دهد.
۳️⃣ خاطرات سرهنگ دکتر تقی معتضد تهرانی
بخشی از خاطرات پدر نویسنده درباره اسارت و زندانی شدن او در بندر انزلی در سال ۱۳۲۰ توسط نیروهای ارتش شوروی. این بخش از نظر ثبت تجربه‌های شخصی یک افسر ایرانی در برابر نیروهای اشغالگر، ارزش تاریخی ویژه‌ای دارد.
۴️⃣ خاطرات سرلشکر فیوضی
این بخش به ماجرای کردستان، قیام قاضی محمد و سرانجام آن می‌پردازد. اهمیت این روایت در آن است که سرلشکر فیوضی به عنوان دادستان در دادگاه حضور داشته و از نزدیک شاهد روند محاکمه قاضی محمد، صدر قاضی و سیف قاضی بوده است. این موضوع، کتاب را به منبعی مهم برای مطالعه تحولات سیاسی-نظامی غرب ایران در دهه ۲۰ تبدیل می‌کند.
ضمیمه‌های ارزشمند کتاب
در پایان یادداشت‌های رضا محتشمی، ضمیمه‌ای با عنوان:
«جغرافیای نظامی و شناسایی عمومی ترکستان روس و جمهوری سوسیالیستی شوروی سابق ترکمنستان»
افزوده شده است. این بخش شامل یادداشت‌های سرتیپ ابراهیم کوکلان درباره جغرافیا و ساختار نظامی ترکستان روس و ترکمنستان شوروی است؛ مطالبی که بین سال‌های ۱۳۲۷ تا ۱۳۳۷ در دانشگاه جنگ و دانشکده افسری ارتش تدریس می‌شده است.
این ضمیمه، علاوه بر ارزش تاریخی، از منظر مطالعات جغرافیای نظامی و شناخت ساختار شوروی در دوره جنگ جهانی دوم نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
اهمیت و جایگاه کتاب
«دهه شوم شهریور» تنها یک روایت تاریخی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از اسناد و خاطرات دست‌اول درباره:
- اشغال ایران در جنگ جهانی دوم
- حضور نیروهای شوروی، بریتانیا و آمریکا در ایران
- تجربه اسارت نظامیان ایرانی
- وضعیت اجتماعی ایران در دهه ۱۳۲۰
- ماجرای کردستان و قیام قاضی محمد
- ساختار نظامی و جغرافیای ترکمنستان شوروی
است.
این اثر برای پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، علاقه‌مندان جنگ جهانی دوم، مطالعات نظامی و تاریخ پهلوی اول و دوم، منبعی قابل توجه و خواندنی محسوب می‌شود.
نسخه موجود در کتابفروشی امید، چاپ گالینگور قطع وزیری و در وضعیت دست دوم سالم و تمیز عرضه می‌شود؛ مناسب برای مجموعه‌های تاریخ معاصر و کتابخانه‌های تخصصی.
درباره خسرو معتضد
خسرو معتضد از پژوهشگران و نویسندگان شناخته‌شده تاریخ معاصر ایران است که آثار متعددی درباره دوره قاجار، پهلوی و جنگ جهانی دوم منتشر کرده است. سبک او مبتنی بر روایت مستند، استفاده از اسناد تاریخی و بازخوانی خاطرات کمتر دیده‌شده است.
دستهبندی: تاریخ پهلوی