
کتاب دست دوم ایرانشهر دایرةالمعارف جامع ایران | نشر دانشگاه تهران و یونسکو | چاپ اول ۱۳۴۲–۱۳۴۳ | نسخه نفیس و کمیاب
کتاب ایرانشهر یکی از مهمترین آثار مرجع درباره تاریخ، فرهنگ، جامعه و اقتصاد ایران در قرن بیستم است. این اثر در قالب یک دایرةالمعارف جامع و با همکاری گروهی از برجستهترین ایرانشناسان و پژوهشگران ایرانی و خارجی تدوین شده است.
طرح تألیف این مجموعه در سال ۱۳۳۴ شمسی در کمیسیون ملی یونسکو تصویب شد و با همکاری دانشگاه تهران، وزارت فرهنگ، وزارت امور خارجه و سازمان برنامه به مرحله اجرا رسید. هدف اصلی این پروژه تهیه کتابی جامع بود که بتواند تصویری فشرده اما علمی از ایران، از دوران باستان تا دوره معاصر ارائه دهد.
نگارش و انتشار این مجموعه بیش از پنج سال به طول انجامید و سرانجام در دو جلد بزرگ رحلی در سالهای ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ منتشر شد.
ساختار و محتوای کتاب
کتاب ایرانشهر در چهار بخش اصلی تنظیم شده است و طیف وسیعی از موضوعات مربوط به ایران را بررسی میکند.
کتاب اول: جغرافیای ایران
در این بخش ویژگیهای طبیعی و انسانی ایران بررسی میشود:
- جغرافیای فیزیکی ایران
- زمینشناسی
- آب و هوا
- ناحیههای جغرافیایی
- جمعیت و بافت قومی
- شهرها و سازمانهای شهری
- فولکلور، آداب و سنتهای عامیانه
کتاب دوم: تاریخ سیاسی و فرهنگی ایران
یکی از مفصلترین بخشهای کتاب که تاریخ ایران را از دوران باستان تا دوره معاصر بررسی میکند:
- دوران پیشاتاریخ
- مادها
- هخامنشیان
- اسکندر و جانشینان
- اشکانیان
- ساسانیان
- حمله عرب
- دودمانهای محلی
- مغولها
- تیموریان
- صفویه
- افشاریه و زندیه
- قاجاریه
- خاندان پهلوی
همچنین موضوعاتی مانند:
- مذهب
- فلسفه
- زبانشناسی
- ادبیات
- علوم
- مدارس و آموزش
- نسخههای خطی
- نقاشی و مجسمهسازی
- موسیقی و تئاتر
در این بخش بررسی شدهاند.
کتاب سوم: سازمانهای اداری و اجتماعی
این بخش به ساختار سیاسی و اجتماعی ایران میپردازد:
- قانون اساسی
- قوای مقننه و قضائیه
- قوه مجریه
- انجمنهای مدنی
- نیروهای نظامی
- مدیریت مالی
- آموزش و پرورش
- رسانهها
- بهداشت و خدمات اجتماعی
- جادهها
- پست و تلگراف
- گردشگری
- وضعیت کارگران
کتاب چهارم: اقتصاد و عمران
در این بخش ساختار اقتصادی کشور بررسی شده است:
- کشاورزی
- ماهیگیری
- صنایع
- آموزش فنی و حرفهای
- صنعت نفت
- بازرگانی
- بیمه
- پول و بانکداری
- سازمانهای برنامهریزی اقتصادی
اهمیت و ارزش کتاب
کتاب ایرانشهر از نخستین تلاشهای بزرگ برای ارائه تصویری جامع از ایران در قالبی علمی و دانشگاهی است. همکاری اندیشمندان برجستهای مانند سیدحسن تقیزاده، ذبیحالله صفا، سعید نفیسی، سیدحسین نصر و آندره گدار به این مجموعه اعتبار علمی ویژهای بخشیده است.
این اثر برای شناخت تاریخ، فرهنگ، جغرافیا و ساختار اجتماعی ایران در نیمه قرن بیستم منبعی ارزشمند محسوب میشود.
ارزش نسخه حاضر
این مجموعه به دلایل زیر برای مجموعهداران و پژوهشگران ارزشمند است:
- چاپ اول (۱۳۴۲–۱۳۴۳)
- انتشار توسط دانشگاه تهران و یونسکو
- قطع رحلی نفیس گالینگور
- دارای تصاویر و نقشههای خارج از متن
- بیش از ۲۱۰۰ صفحه پژوهش درباره ایران