کتاب دست دوم گلستان ارم تاریخ شیروان و داغستان نویسنده: عباسقلی آقا باکیخانوف (قدسی) سال چاپ: 1970 باکو

کتاب «گلستان ارم» نوشته مورخ و دانشمند قفقازی عباسقلی آقا باکیخانوف قدسی از مهم‌ترین آثار تاریخی درباره شیروان، داغستان و مناطق قفقاز به شمار می‌رود و در میان کتاب‌هایی که درباره تاریخ آذربایجان نوشته شده‌اند جایگاهی برجسته دارد.

این اثر تاریخ مردمان شیروان و داغستان را از دوران باستان تا اوایل قرن نوزدهم میلادی، یعنی زمان حیات نویسنده، بررسی می‌کند. باکیخانوف در نگارش این کتاب تنها به منابع مکتوب اکتفا نکرده، بلکه از آثار باستانی، بقایای شهرها و قلعه‌های ویران، روایت‌های محلی، سکه‌ها و اسناد تاریخی نیز بهره برده است.

او علاوه بر منابع فارسی و عربی، از نوشته‌های مورخان یونانی، رومی، ارمنی و روسی و نیز تحقیقات اروپاییان درباره تاریخ شرق استفاده کرده است. در برخی موارد نیز برای بررسی مسائل تاریخی به اوستا، زند و قرآن مراجعه کرده است.

---

اهمیت تاریخی اثر

«گلستان ارم» از نخستین آثاری است که به صورت منظم به تاریخ منطقه قفقاز جنوبی می‌پردازد. نویسنده که در خانواده‌ای ایرانی در باکو متولد شده بود، تاریخ این سرزمین‌ها را در چارچوب تاریخ ایران بررسی کرده و تحولات سیاسی و فرهنگی آن را در پیوند با تاریخ ایران تحلیل کرده است.

این اثر از نظر روش تحقیق نیز قابل توجه است؛ زیرا مؤلف در دوره‌ای که هنوز تاریخ‌نگاری علمی در منطقه چندان رواج نداشت، تلاش کرده است با استفاده از منابع مختلف تاریخی و فرهنگی، تصویری جامع از گذشته این ناحیه ارائه دهد.