کتاب دست دوم تاریخچه فرقه جمهوری انقلابی ایران و گروه ارانی اثر حمید احمدی چاپ ۱۳۸۵ نشر اختران

کتاب «تاریخچه فرقه جمهوری انقلابی ایران و گروه ارانی» نوشته حمید احمدی یکی از پژوهش‌های مهم در زمینه تاریخ جنبش‌های فکری و سیاسی ایران در دوره پهلوی اول است. این اثر که توسط نشر اختران منتشر شده، در ۲۲۸ صفحه و قطع رقعی به بررسی یکی از مقاطع کمتر شناخته‌شده تاریخ جریان‌های فکری چپ در ایران می‌پردازد.

موضوع اصلی کتاب بررسی فعالیت‌های دکتر تقی ارانی و دو جریان سیاسی مهم در فاصله سال‌های ۱۳۰۴ تا ۱۳۱۶ شمسی است:

• فرقه جمهوری انقلابی ایران
• گروه ارانی (گروه پنجاه و سه نفر)

نویسنده در این اثر تلاش کرده است با بررسی اسناد و منابع تاریخی، تصویری دقیق‌تر از فعالیت‌های سیاسی و فکری تقی ارانی ارائه دهد و برخی برداشت‌های رایج و تحریف‌های تاریخی درباره این جریان‌ها را مورد نقد و بازنگری قرار دهد.

بخش نخست کتاب به تاریخچه شکل‌گیری فرقه جمهوری انقلابی ایران اختصاص دارد. این فرقه در سال ۱۳۰۴ شمسی توسط گروهی از دانشجویان ایرانی در برلین آلمان پایه‌گذاری شد و تقی ارانی از اعضای مؤسس و فعال آن به شمار می‌رفت. نویسنده در این بخش به بررسی فضای فکری دانشجویان ایرانی در اروپا، شکل‌گیری این تشکل سیاسی و فعالیت‌های آن در عرصه بین‌المللی می‌پردازد.

یکی از مهم‌ترین اقدامات این فرقه انتشار جزوه‌ای با عنوان «بیان حق» در سال ۱۳۰۶ بود. این جزوه در اعتراض به شرایط سیاسی و اجتماعی ایران، مشکلات اقتصادی مردم، نفوذ قدرت‌های خارجی و تحولات سیاسی آن زمان منتشر شد. متن کامل این جزوه کم‌یاب در پایان کتاب آورده شده و از اسناد مهم تاریخی این دوره محسوب می‌شود.

بخش دوم کتاب به فعالیت‌های تقی ارانی پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۰۷ اختصاص دارد. نویسنده در این بخش به بررسی فعالیت‌های فکری و سیاسی ارانی در سال‌های ۱۳۰۹ تا ۱۳۱۶ می‌پردازد؛ دوره‌ای که بعدها با عنوان گروه پنجاه و سه نفر شناخته شد.

به باور نویسنده، فعالیت‌های ارانی در این دوره برخلاف برخی روایت‌های تاریخی، صرفاً در چارچوب وابستگی به جریان‌های کمونیستی بین‌المللی نبوده، بلکه دارای نگرش مارکسیستی مستقل همراه با گرایش‌های ملی‌گرایانه و ضد استبدادی بوده است.

در این کتاب، نویسنده ابتدا برخی دیدگاه‌ها و نوشته‌هایی را که به اعتقاد او موجب تحریف واقعیت‌های تاریخی شده‌اند نقل می‌کند، سپس با استفاده از اسناد، تحلیل تاریخی و شواهد مستند به بررسی و نقد آن‌ها می‌پردازد.

در پایان کتاب نیز مطالب ارزشمندی ارائه شده است، از جمله:

• فهرست کامل اسامی و مشخصات گروه پنجاه و سه نفر
• تصاویر اسناد تاریخی
• یادداشت‌ها و توضیحات پژوهشی نویسنده
• نمایه اسامی

کتاب «تاریخچه فرقه جمهوری انقلابی ایران و گروه ارانی» برای دانشجویان تاریخ، علوم سیاسی، پژوهشگران تاریخ معاصر ایران و علاقه‌مندان به تاریخ جنبش‌های فکری و سیاسی ایران منبعی مهم و قابل توجه به شمار می‌رود.