کتاب دست دوم پژوهشی در تبار مشترک ایرانیان و تورانیان | اثر محمدعلی سجادیه | انتشارات بلخ | چاپ اول 1368

در پسِ تمامِ جنگ‌ها، مرزکشی‌ها و جدایی‌های تاریخی که در روایت‌های باستانی میان ایران و توران ترسیم شده، حقیقتی پنهان وجود دارد؛ حقیقتی که نویسنده در کتاب «پژوهشی در تبار مشترک ایرانیان و تورانیان» با استناد به متون اوستایی، پهلوی و شاهنامه فردوسی به آن می‌پردازد: «تبار مشترک».

محمدعلی سجادیه در این اثر تلاش می‌کند تا با تحلیل واژگان و شخصیت‌های کلیدی شاهنامه (مانند اغریرث و پیران ویسه)، نشان دهد که «توران» نه یک دشمنِ بیگانه و غیرآریایی، بلکه شاخه‌ای از همان درختِ کهنِ آریایی بوده است. او با پیوند زدنِ اسطوره به تاریخ، معتقد است که همان‌گونه که «سلم» (اروپاییانِ باستان) از ریشه‌ی آریایی جدا شدند، تورانیان نیز در آسیای میانه همان خویشاوندانی هستند که پیوند عاطفی و نژادی‌شان با ایران‌زمین تا پایان دوران ساسانی و حتی در حافظه‌ی جمعی ایرانیان باقی مانده بود.

چرا این کتاب برای پژوهشگران ایران‌شناسی ضروری است؟

• نگاهی نو به شاهنامه: تحلیلِ شخصیت‌هایی مانند «اغریرث» که نمادِ مهرِ تورانی به ایرانیان است، دیدگاه مخاطب را نسبت به کلیشه‌ی «دشمنی مطلق» تغییر می‌دهد.
• واژه‌شناسی تاریخی: ریشه‌یابی نام‌ها و اصطلاحاتِ جغرافیای باستانی (خونیرث، ایرانویج و…) بر اساس منابع اصیل.
• بازخوانی تاریخ باستان: کتاب به جای نگاهِ ملی‌گرایانه محدود، به «انسجام جهانیِ تبار آریایی» در روزگاران پیش از پیدایش مرزهای مدرن می‌پردازد.

نسخه‌ی موجود، چاپ اول (۱۳۶۸) از انتشارات بلخ است. این کتاب بسیار کمیاب بوده و با وجود داشتن «مهر کتابخانه»، از نظر محتوایی و کیفیتِ صحافی در وضعیت «نو» قرار دارد. برای علاقه‌مندان به تاریخ ایران باستان، اسطوره‌شناسی و شاهنامه‌پژوهی، این اثر یک منبع مطالعاتی بسیار ارزشمند است.