دستهبندی: نمایشنامه
کتاب دست دوم داستان یک پلکان اثر آنتونیو بوئرو بایخو به ترجمه پژمان رضایی
«داستان یک پلکان» — تراژدی سکون، فقر و تکرارِ امید
نمایشنامهی «داستان یک پلکان» (Historia de una Escalera) نوشتهی آنتونیو بوئرو بایخو، از مهمترین آثار تئاتر اجتماعی اسپانیا در قرن بیستم است؛ اثری که در عین سادگی صحنه و زبانی روزمره، با دقتی جامعهشناختی و نگاهی فلسفی، چرخهی تلخ بیتحرکی طبقاتی را روایت میکند.
بوئرو بایخو این نمایشنامه را در سالهای پس از جنگ داخلی اسپانیا نوشت؛ زمانیکه امیدِ پیشرفت و عدالت جای خود را به شکست و رکود داده بود. فضای نمایش محدود به راهپله و پاگرد یک ساختمان قدیمی است؛ جایی که سه نسل از خانوادههای کارگر در گذر سی سال از آن بالا و پایین میروند، اما هیچکدام هرگز به «طبقه بالا» نمیرسند. این راهپله، استعارهی درخشانی است از جامعهای که در ظاهر در حرکت است اما در واقع، در چرخهای تکراری از فقر، ناامیدی و جبر اجتماعی گرفتار شده است.
در این نمایش، بوئرو با مهارت روانشناسانه، شخصیتهایی را خلق میکند که هرکدام بازتابی از یک طبقه یا گرایشاند: فرناندو با رؤیای تحصیل و ترقی، کارمینا با تمنای عشق و آرامش، اوربانو با خشونتِ نیروی کار و ناامیدیِ او. اما گذر زمان، همه را به پوستههایی خسته بدل میکند که آرزوهایشان در نسل بعد تکرار میشود. در واقع، «داستان یک پلکان» با فروتنی صحنه و زبانش، یک تراژدی اجتماعی مدرن است – شامتی از شکستهشدنِ رؤیای پیشرفت در زیر سایهی ساختارهای بسته و بیعدالتی مزمن.
بوئرو بایخو در این اثر، بهسادگی از اخلاقیگری میگریزد. او بهجای داوری، تماشاگر را درون پلهها قرار میدهد تا زوال تدریجی انسانِ معمولی را تجربه کند. زمان در این اثر نه پیشبرنده است و نه التیامبخش؛ بلکه دشمنِ خاموشیست که تکرار را جاودان میکند. همین نگاه انسانی اما تلخ، باعث شد نمایش در اولین اجرای خود در ۱۴ اکتبر ۱۹۴۹ در تئاتر اسپانیایی مادرید، با شور و تحسین روبهرو شود و جایزهی Lope de Vega را برای نویسنده به ارمغان آورد.
درباره نویسنده: آنتونیو بوئرو بایخو
آنتونیو بوئرو بایخو (۱۹۱۶–۲۰۰۰)، از برجستهترین نمایشنامهنویسان اسپانیا، با تلفیق روانکاوی، نمادگرایی و رئالیسم اجتماعی، چهرهای نو به تئاتر پس از جنگ داخلی داد. آثار او، مانند همین «داستان یک پلکان»، بازتابی از تضاد میان آرزوهای انسانی و نظام اجتماعی بستهی زمانهاند.
بایخو در طول عمر حرفهایاش افتخارات بسیاری دریافت کرد: سه جایزه ملی تئاتر، جایزه ادبیات ملی اسپانیا (۱۹۹۶) و جایزه Miguel de Cervantes (۱۹۸۶) – بالاترین نشانهی افتخار ادبی در اسپانیا. او از سال ۱۹۷۱ تا پایان عمر عضو آکادمی سلطنتی اسپانیا بود.
تئاتر او نه فقط بازنمایی جامعه، بلکه پرسشی فلسفی است دربارهی اینکه:
آیا انسان در یک نظام ایستا میتواند بالا برود، یا محکوم است به تکرارِ پلهی نخست؟
دستهبندی: نمایشنامه