کتاب دست دوم سیاها اثر ژان ژنه به ترجمه عاطفه طاهایی

«سیاها» نه یک نمایشنامه به معنایِ سنتیِ کلمه، بلکه یک «آیینِ برخورد» است؛ برخوردی میانِ حقیقت و نقاب. ژان ژنه در این اثرِ تکان‌دهنده، پرسشی بنیادین را در برابرِ تماشاگر قرار می‌دهد که در همان دیباچه‌ی اثر نیز به آن اشاره دارد: «راستی سیاه پوست کیست؟» ژنه با استفاده از تکنیکِ «نمایش در نمایش»، گروهی از بازیگرانِ سیاه‌پوست را به تصویر می‌کشد که موظف‌اند در برابرِ تماشاگرانِ سفیدپوست، جنایتی را که مرتکب شده‌اند (یا شاید تنها در ذهنشان آن را پرورانده‌اند) بازسازی کنند. این نمایشنامه، میدانِ مینِ روابطِ نژادی، هویت، قدرت و سیاست است.

ژان ژنه که خود زندگی‌اش را میانِ مرزهایِ باریکِ بزهکاری و نبوغِ ادبی سپری کرده، در این اثر تمامِ قواعدِ صحنه را به بازی می‌گیرد. او برخلافِ هم‌عصرانش همچون بکت یا یونسکو، به جایِ غرق شدن در پوچیِ هستی‌شناسانه، به سراغِ پوچیِ روابطِ انسانی و ساختارهایِ ستم می‌رود. «سیاها» سرشار از زبانی گزنده، شاعرانه و در عین حال دشوار است که در ترجمه‌ی عاطفه طاهایی، تلاش شده تا این لحنِ تلخ و آوانگارد به مخاطبِ فارسی‌زبان منتقل شود. این کتاب برایِ یک دانشجو یا هنرجویِ تئاتر، صرفاً یک نمایشنامه نیست؛ بلکه یک «مانیفستِ سیاسی-اجتماعی» است. در قفسه‌یِ کتابفروشی امید، این کتاب متعلق به کسی است که از تئاترِ جسورانه، اعتراضی و فراتر از زمانه نمی‌ترسد. خواندنِ این اثر، تجربه‌یِ نشستن در برابرِ آینه‌ای است که تصویرِ واقعیِ ما را در مواجهه با «دیگری» به چالش می‌کشد.