دستهبندی: سینما و تئاتر
کتاب دست دوم سرگذشت نمایش در ایران اثرر ضا آشفته
کتاب دست دوم «سرگذشت نمایش در ایران»
نویسنده: رضا آشفته | جلد چهارم مجموعه «فرهنگ و تمدن ایرانی» | شومیز
کتاب «سرگذشت نمایش در ایران» نوشتهی رضا آشفته، از آن دسته کتابهایی است که دروازهی ورود به تاریخ هنر نمایش ایرانی را برای مخاطب باز میکند؛ بدون اینکه او را زیر بار اصطلاحات پیچیده و متنهای دانشگاهی خسته کند. این جلد، چهارمین کتاب از مجموعهی «فرهنگ و تمدن ایرانی» است و بهطور مشخص، به روایت شکلگیری و تحول هنر نمایش در ایران، از دوران اسطوره و ایران باستان تا امروز میپردازد.
نویسنده با زبانی ساده، روان و قابل فهم برای نوجوانان، تاریخ نمایش را بهصورت فشرده اما هدفمند بازگو میکند، طوری که هم برای نوجوان علاقهمند به تئاتر جذاب است، هم برای بزرگسالانی که میخواهند تصویری کلی، روشن و منظم از سرگذشت نمایش ایرانی داشته باشند. همین ترکیب «ساده بودن» و در عین حال «مستند و دقیق بودن»، کتاب را به یک مرجع مقدماتی قابل اتکا تبدیل کرده است.
هستهی فکر کتاب از اینجا شروع میشود که:
آیینهای مذهبی، سوگواریها، جشنها و مراسم جمعی، ریشههای اصلی نمایش و حرکت بدن در فرهنگ ایرانی هستند.
رضا آشفته نشان میدهد آنچه امروز روی صحنهی تئاتر میبینیم، ادامهی همان آیینها و مراسمی است که در طول قرنها در این سرزمین اجرا شده است.
در فصل اول با عنوان «ریشههای نمایش»، نویسنده از «بازیگران نخستین» و فضای اسطورهای آغاز میکند، به ایران باستان میرسد، سوگواری برای سیاوش را بهعنوان گونهای نمایش بررسی میکند و بعد مراسمی را شرح میدهد که در پانزدهم دی برگزار میشده و در گذر زمان به شکلهایی مثل چهارشنبهسوری ادامه پیدا کرده است. در این بخشها، خواننده میبیند که چطور نمایش در دل اسطوره، آیین، حماسه و فرهنگ عامه ایرانی ریشه دارد.
موضوعاتی مانند یادگار زریران، مردم و بداههگویی، درخت آسوریک، حضور بازیگران هندی، نقالی و مغکشی، از دیگر ایستگاههای مهم کتاب در بخش نمایش در ایران باستان هستند. سپس آشفته در فصل دوم به «اسلام و نمایش» میپردازد و نشان میدهد با ورود دین اسلام، نمایش در ایران چه پوستاندازیهایی را پشت سر گذاشت و چه شکلهای تازهای پیدا کرد.
کتاب در ادامه، مسیر تاریخ معاصر را دنبال میکند:
نمایش در دوران مشروطه، تقلید از غرب، مردمی شدن نمایش در آن دوران، وضعیت هنر نمایش در دوران پهلوی اول و دوم، نسبت نمایش با کودتای مرداد ۱۳۳۲، و سپس دوران پس از انقلاب ۱۳۵۷ و جنگ ایران و عراق. در بخشی دیگر، تأثیر دانشگاه و آموزش آکادمیک بر علمی شدن نمایش و شکلگیری نمایش پیشرو بررسی میشود؛ یعنی جایی که تئاتر ایرانی از یک فعالیت صرفاً تجربی و سنتی، کمکم به یک حوزهی علمی، تحلیلی و نظری تبدیل میشود.
یکی از فصلهای جذاب کتاب برای نوجوانان و هنرجویان تئاتر، فصل نهم است که در آن، نویسنده به معرفی نمایشنامهنویسان برجستهی ایرانی میپردازد؛ این بخش برای کسی که میخواهد بداند از کجا شروع کند و چه نامهایی را در تئاتر ایران بشناسد، نقطهی شروع بسیار خوبی است.
در مجموع، «سرگذشت نمایش در ایران» کتابی است که:
- هم میتواند برای دانشآموزان و نوجوانان علاقهمند به تئاتر بهعنوان متن آموزشی مقدماتی استفاده شود،
- هم برای بزرگسالان، هنرجویان تئاتر، دانشجویان هنر و معلمان ادبیات و هنر یک خلاصهی منظم و قابل اعتماد از تاریخ نمایش ایرانی فراهم میکند.
نسخهای که در «کتابفروشی امید» عرضه میشود، دست دوم و شومیز است؛ یعنی از نظر قیمت، کاملاً اقتصادی و مناسب دانشآموزان و هنرجویان، و از نظر کارکرد، یک کتاب سبک، همراه و مناسب استفادهی مکرر و یادداشتنویسی در حاشیه صفحات.
رضا آشفته (متولد ۱۳۵۰)، روزنامهنگار، منتقد ادبی و هنری و نویسندهای است که از سال ۱۳۶۹ نوشتن را آغاز کرده است. او ابتدا به فیلم و فیلمنامهنویسی علاقهمند بود، اما خیلی زود وارد حوزهی روزنامهنگاری شد و از سال ۱۳۷۴ بهصورت جدی بهعنوان منتقد ادبی و هنری در مطبوعات فعالیت کرد. آشنایی عمیق او با تئاتر، نقد هنری و ادبیات، باعث شده «سرگذشت نمایش در ایران» کتابی باشد که در آن، هم نگاه تحلیلی یک منتقد دیده میشود، هم شیواییِ نثر یک نویسندهی مطبوعاتی. آشفته از سال ۱۳۷۷ به شعر نیز دلبستگی پیدا کرد و اشعار خود را از سال ۱۳۸۴ منتشر کرده است.
دستهبندی: سینما و تئاتر