کتاب دست دوم توطئه سازمان های جاسوسی در قسطنطنیه اثر پیتر هاپکرک به ترجمه رضا کامشاد

کتاب دست دوم «توطئه سازمان‌های جاسوسی در قسطنطنیه»

اثر پیتر هاپکرک – ترجمه رضا کامشاد – گالینگور، نایاب

«توطئه سازمان‌های جاسوسی در قسطنطنیه» اثر پیتر هاپکرک، یکی از هیجان‌انگیزترین روایت‌های مستند درباره تاریخ جاسوسی، جنگ‌های پنهان و رقابت‌های امپراتوری‌ها در آغاز قرن بیستم است؛ روایتی که از دل قسطنطنیه (استانبول امروزی) آغاز می‌شود و تا اعماق آسیای مرکزی، هند، قفقاز و مرزهای امپراتوری روسیه امتداد پیدا می‌کند. این کتاب که با ترجمه روان و دقیق رضا کامشاد به فارسی در دسترس مخاطب ایرانی قرار گرفته، به‌نوعی ادامه و تکامل نگاه هاپکرک به «بازی بزرگ» است؛ همان بازی پیچیده و پر از فریب که میان امپراتوری بریتانیا و روسیه تزار در آسیای مرکزی جریان داشت. اما این‌بار، پای آلمان، امپراتوری عثمانی و پروژه‌ای ایدئولوژیک با پوشش «جهاد» نیز به میان می‌آید؛ پروژه‌ای که هدف نهایی‌اش چیزی کمتر از ضربه‌زدن به سلطه بریتانیا در هند و تضعیف نفوذ روسیه در آسیای مرکزی نبود.

هاپکرک در این کتاب نشان می‌دهد که چگونه آلمانی‌ها و ترک‌ها، تحت لوای یک جهاد طراحی‌شده در برلین و به راه افتاده از قسطنطنیه، در سال ۱۹۱۴ میلادی تلاش کردند شورش‌هایی انقلابی و خشونت‌آمیز را علیه انگلیسی‌ها در هند و علیه روس‌ها در آسیای مرکزی شعله‌ور کنند. او این حرکت را «نوعی جدید و شرارت‌بارتر از بازی بزرگ» می‌نامد؛ بازی‌ای که این‌بار دیگر فقط بازی قدرت‌های سنتی نبود، بلکه با بهره‌گیری از ابزارهای ایدئولوژیک، مذهبی و سیاسی پیچیده‌تر، مسیر تازه‌ای در تاریخ جنگ‌های نیابتی و عملیات‌های پنهان گشود. متن کتاب بر پایه اسناد و منابع موثق شکل گرفته، اما هاپکرک با هنر داستان‌پردازی کم‌نظیرش، آن را همچون یک رمان جاسوسی پرتعلیق و نفس‌گیر روایت می‌کند؛ به‌طوری که خواننده، در لابه‌لای ماجراها و مصیبت‌های جاسوسان، مأموران، انقلابیون و دلالان قدرت، عملاً خود را در دل کوچه‌پس‌کوچه‌های قسطنطنیه، مرزهای پرتنش امپراتوری عثمانی و ایستگاه‌های دورافتاده آسیای مرکزی احساس می‌کند.

جذابیت اصلی این کتاب در آن است که سرگذشتی کاملاً واقعی را با جزئیاتی قهرمانانه و برای نخستین بار به این شکل منسجم روایت می‌کند؛ سرگذشتی که به‌درستی نشان می‌دهد «بازی بزرگ هرگز به‌طور واقعی خاتمه نیافته است». هاپکرک با شور و شوق و ذکاوت فراوان، اقدامات پشت پرده قدرت‌های رقیب را بازآفرینی می‌کند: تلاش‌های آلمان برای براندازی امپراتوری بریتانیا در هند، استفاده از شبکه‌های تبلیغاتی و مذهبی، نقش قسطنطنیه به‌عنوان مرکز عملیات روانی و جاسوسی، و در نهایت، پیوند میان ایدئولوژی، اطلاعات و سیاست. همین پیوند است که خواندن این کتاب را برای مخاطب امروز، در شرایطی که همچنان ناآرامی‌ها و رقابت‌ها در این منطقه‌ی بی‌ثبات ادامه دارد، به طرز تهدیدآمیزی «باب روز» و قابل تأمل می‌کند.

ترجمه رضا کامشاد با زبانی سلیس و شفاف، فضای تاریخی و پیچیدگی‌های جغرافیایی–سیاسی متن اصلی را به‌خوبی منتقل کرده و کتاب را برای دانشجویان تاریخ، روابط بین‌الملل، مطالعات منطقه‌ای، علاقه‌مندان به تاریخ جنگ جهانی اول، و مخاطبان جدی ادبیات مستند–جاسوسی به منبعی قابل اعتماد و خواندنی تبدیل کرده است. نسخه‌ای که در «کتابفروشی امید» عرضه می‌شود، یک نسخه گالینگور، دست دوم و نایاب است؛ یعنی هم از نظر فیزیکی (جلد سخت، مناسب برای مطالعه طولانی‌مدت و نگهداری در کتابخانه) و هم از نظر محتوایی (کتابی که به‌سادگی در بازار پیدا نمی‌شود)، ارزشی فراتر از یک کتاب معمولی دارد. برای کلکسیونرهای آثار مربوط به «بازی بزرگ»، پژوهشگران تاریخ امپراتوری‌ها، علاقه‌مندان به تاریخ جاسوسی، و کسانی که دنبال متنی مستند اما داستان‌گون و پرکشش هستند، این کتاب می‌تواند یک خرید کاملاً استراتژیک و هوشمندانه باشد.

پیتر هاپکرک (۱۹۳۰–۲۰۱۴)، روزنامه‌نگار و نویسنده انگلیسی، با شش کتاب مهم درباره امپراتوری بریتانیا، روسیه و آسیای مرکزی، عملاً به صدای روایتگر «سایه‌ها» در تاریخ این منطقه بدل شده است. او با بهره‌گیری از سال‌ها کار میدانی، مطالعات آرشیوی و تجربه ژورنالیستی، توانسته است تاریخ پنهان رقابت‌ها، کودتاها، توطئه‌ها و عملیات‌های مخفی را به زبانی جذاب و در عین حال مستند به خواننده نشان دهد. «توطئه سازمان‌های جاسوسی در قسطنطنیه» برای هر کسی که به دنبال درک عمیق‌تری از پشت‌صحنه سیاست جهانی، ریشه‌های بی‌ثباتی در خاورمیانه و آسیای مرکزی، و نقش قسطنطنیه به‌عنوان چهارراه توطئه‌های قرن بیستم است، یک منبع کلیدی و ضروری است. این نسخه دست دوم گالینگور، با توجه به نایاب بودن، بهترین فرصت برای اضافه کردن یک اثر «کلکسیونی» و در عین حال کاملاً قابل استفاده به کتابخانه شخصی شماست.