کتاب دست دوم نامه‌های لندن | سید حسن تقی‌زاده | به کوشش ایرج افشار | نشر فرزان | چاپ اول (۱۳۷۵) | اسناد محرمانه سفارت

کتاب «نامه‌های لندن»، دریچه‌ای رو به یکی از بحرانی‌ترین و حساس‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر ایران (۱۳۲۰ تا ۱۳۲۶) است. این اثر مجموعه‌ای از سی و چند نامه و یادداشت محرمانه، سری و خصوصی سید حسن تقی‌زاده در دوران سفارتش در انگلستان است که توسط ایرج افشار، پژوهشگر برجسته، گردآوری و تدوین شده است.

تقی‌زاده که خود از چهره‌های جنجالی و پرماجرای تاریخ مشروطه و پهلوی بود، در این نامه‌ها خطاب به نخست‌وزیر، وزیر خارجه و وزیر دربار، مسائلی را مطرح می‌کند که بسیاری از آن‌ها در زمان حیاتش هرگز فاش نشده بود. این نامه‌ها در زمانی نوشته شده که ایران در اشغال قوای روس و انگلیس بود و جهان در آستانه تقسیم‌بندی‌های جدید پس از جنگ جهانی دوم قرار داشت.

اهمیت و محتوای کتاب:

1. اسناد محرمانه: نامه‌هایی که به دلیل جنبه شخصی و خصوصی، بسیاری از آن‌ها در بایگانی‌های رسمی دولتی ثبت نشده بودند و این کتاب تنها منبع دسترسی به آن‌هاست.
2. تحلیل‌های تیزبینانه: تقی‌زاده در این نامه‌ها با نگاهی استراتژیک به نقش قدرت‌های بزرگ (انگلیس، آمریکا و شوروی) در تعیین سرنوشت ملت‌های کوچک پرداخته است.
3. پیش‌بینی‌های تاریخی: دیدگاه‌های او درباره «حق حیات ملل» بر اساس رشد اخلاقی، اتحاد داخلی و متانت سیاسی، هنوز هم برای خواننده امروز تکان‌دهنده و آموزنده است.
4. فهم شخصیت تقی‌زاده: این نامه‌ها بیش از هر زندگی‌نامه‌ای، افکار، ترس‌ها و ملاحظات سیاسی یکی از باهوش‌ترین رجال سیاسی ایران را آشکار می‌کند.